Πραγματοποιήθηκε, με την παρουσία της Υπουργού Πολιτισμού κ. Λίνας Μενδώνη, την Τετάρτη 11 Μαρτίου 2026, στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης, στην Αίθουσα «Μανόλης Ανδρόνικος», η παρουσίαση του ολοκληρωμένου απολογισμού του Μουσείου κατά την περίοδο 2023-2026. Κατά τη διάρκεια της παρουσίασης παρουσιάστηκαν τα έργα, οι στρατηγικές προτεραιότητες, οι διαρθρωτικές μεταβολές, καθώς και ο αναπτυξιακός και κοινωνικός αντίκτυπος του Μουσείου.
Η θεσμική μετάβαση του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης σε ΝΠΔΔ και η συγκρότηση σε σώμα του Διοικητικού του Συμβουλίου στις 26 Απριλίου 2023 σηματοδότησαν την έναρξη εφαρμογής του νέου πλαισίου που εισήγαγε ο ν. 5021/2023, εγκαινιάζοντας μια νέα περίοδο διοικητικής και οικονομικής αυτοτέλειας για το Μουσείο. Ως ΝΠΔΔ εποπτευόμενο και επιχορηγούμενο από το Υπουργείο Πολιτισμού, το ΑΜΘ ανταποκρίθηκε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο στις απαιτήσεις του νέου θεσμικού περιβάλλοντος, ενισχύοντας την οργανωτική του συγκρότηση, τη λειτουργική του αποτελεσματικότητα και τη διαχειριστική του επάρκεια. Παράλληλα, η αυτοτέλεια αυτή συνέβαλε ουσιαστικά στην ενδυνάμωση του κύριου ρόλου του Μουσείου: της προστασίας και ανάδειξης της πολιτιστικής κληρονομιάς, σύμφωνα με τις διατάξεις του ν. 4858/2021 («Κύρωση Κώδικα νομοθεσίας για την προστασία των αρχαιοτήτων και εν γένει της πολιτιστικής κληρονομιάς»).
Ως φορέας Γενικής Κυβέρνησης, το ΝΠΔΔ Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης οφείλει να καταρτίζει τριετές Σχέδιο Δράσης, με συγκεκριμένα έργα και δράσεις που εξυπηρετούν τους έξι (6) στόχους του Ετήσιου Σχεδίου Δράσης (ΕΣΔ) του Υπουργείου Πολιτισμού. Η παρουσίαση του απολογισμού δομήθηκε ακριβώς πάνω σε αυτούς τους στόχους, αναδεικνύοντας τα μετρήσιμα αποτελέσματα και τις συνέργειες που αναπτύχθηκαν κατά την περίοδο 2023-2026.
Παρουσιάστηκε αρχικά το θεσμικό και διοικητικό πλαίσιο που εξασφάλισε τη λειτουργική συγκρότηση του Μουσείου ως ΝΠΔΔ και επέτρεψε την επιτάχυνση του συνολικού του έργου, ενός έργου που ήταν ήδη πολύ σημαντικό για ένα δημόσιο Μουσείο. Στο πλαίσιο της εφαρμογής του νέου θεσμικού πλαισίου, συντάχθηκε και εκδόθηκε ο Οργανισμός Λειτουργίας του Φορέα (ΠΔ 39, ΦΕΚ 121/Α/1.8.2024), ορίστηκαν οι Προϊστάμενοι των δεκατεσσάρων (14) Τμημάτων και των τεσσάρων (4) Διευθύνσεων, σχεδιάστηκε το ψηφιακό οργανόγραμμα και πραγματοποιήθηκε η ένταξή του στο Μητρώο Ανθρώπινου Δυναμικού, αναδιοργανώθηκε η λειτουργία του λογιστηρίου, εγκρίθηκε από το ΔΣ το πλαίσιο αρχών της επικοινωνιακής πολιτικής, εκδόθηκε κανονιστική πράξη για τους όρους και τις προϋποθέσεις παραχώρησης εσωτερικών και εξωτερικών χώρων του Μουσείου, εκδόθηκαν κανονιστικές πράξεις για τη νέα τιμολογιακή πολιτική των εισιτηρίων, ενώ θεσμοθετήθηκε από το 2024 νέο ωράριο λειτουργίας. Οι δύο τελευταίες διοικητικές ενέργειες πραγματοποιήθηκαν λαμβάνοντας πρωτίστως υπόψη τις ανάγκες του φορέα και τις ανάγκες της κοινότητας.
Στη συνέχεια, παρουσιάστηκε αναλυτικά ο απολογισμός της τριετίας, σύμφωνα με τους 6 στόχους του ΕΣΔ του Υπουργείου Πολιτισμού:
1. Ενίσχυση της πολιτιστικής και δημιουργικής οικονομίας ως βασικού πυλώνα ανάπτυξης
Στο πλαίσιο του στόχου αυτού, αναδείχθηκαν παρεμβάσεις που ενίσχυσαν τα έσοδα, τη λειτουργική αποδοτικότητα και τις υπηρεσίες προς το κοινό, όπως η εφαρμογή και υποστήριξη του νέου, δικού του πλέον εισιτηρίου, η ανανέωση και ο εκσυγχρονισμός του πωλητηρίου, η ένταξη του έργου «Νέες Ψηφιακές Υποδομές» και η ανάπτυξη δράσεων εκδοτικής και πολιτιστικής παραγωγής και φιλαναγνωσίας.
2. Συμβολή του ΑΜΘ στην οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη της Θεσσαλονίκης, της Μακεδονίας και της χώρας
Παρουσιάστηκαν συνέργειες που συνδέουν την πολιτιστική εμπειρία με την τοπική ανάπτυξη, τον τουρισμό, την εκπαίδευση και την κοινωνική συνοχή, όπως η ένταξη του Μουσείου στην Πολιτιστική Διαδρομή του Συμβουλίου της Ευρώπης Iter Vitis, η συνεργασία με πλήθος φορέων, η συμμετοχή σε μεγάλο αριθμό ερευνητικών έργων και η προετοιμασία/υποβολή πρότασης πολιτιστικής διαδρομής για τη λατρεία του Διονύσου (Interreg Ελλάδα-Βουλγαρία).
3. Βελτιωμένη πρόσβαση σε πολιτιστικές δραστηριότητες
Το ΑΜΘ ανέπτυξε ένα συνεκτικό πλέγμα δράσεων συμπερίληψης και υποστήριξης ευάλωτων ομάδων, με εμβληματικές πρωτοβουλίες όπως η έκθεση «Μία Αρχαιολογία της Αναπηρίας», η υποστήριξη του πρωτοποριακού έργου «Sign-Guide» για αυτόματη ξενάγηση στη νοηματική, έργο το οποίο είχε ήδη ξεκινήσει από το 2020, η συνεργασία με την Ελληνική Εταιρεία Νόσου ALZHEIMER, η συμμετοχή στη Β’ πιλοτική φάση της Πολιτιστικής Συνταγογράφησης, καθώς και η ολοκλήρωση της διαμόρφωσης της αίθουσας Γ των περιοδικών εκθέσεων σε χώρο εκπαιδευτικών προγραμμάτων και δημιουργικών εργαστηρίων με έμφαση στη συμπερίληψη, μέσω δωρεάς του Ιδρύματος Παπαγεωργίου στον Σύλλογο Φίλων του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης.
4. Διακρατικές-διασυνοριακές συνεργασίες στην πολιτιστική κληρονομιά και τον πολιτισμό – Ανάδειξη του ΑΜΘ ως εθνικού και διεθνούς πόλου
Παρουσιάστηκε η συστηματική ενίσχυση του ήδη διαμορφωμένου διεθνούς αποτυπώματος του ΑΜΘ μέσω εκθέσεων, συνεδρίων, δικτύων και ερευνητικών συμπράξεων, με δράσεις όπως η διοργάνωση Summer School, η συμμετοχή σε διεθνείς αρχαιολογικές εκθέσεις, η διοργάνωση διεθνών συνεδρίων, η συμμετοχή σε διεθνή δίκτυα (NEMO, AIA), οι ερευνητικές συνεργασίες, η υποδοχή φοιτητών αλλοδαπών πανεπιστημίων/φορέων για πρακτική άσκηση και η συμμετοχή στο Erasmus Mundus CLE.
5. Προστασία και ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς, και σε συνδυασμό με τη σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία
Αναδείχθηκε το εύρος του επιστημονικού, εκθεσιακού, ερευνητικού και καλλιτεχνικού έργου του Μουσείου, με την αξιοποίηση ψηφιακής τεχνολογίας για την αναβάθμιση της εμπειρίας των επισκεπτών, τον σχεδιασμό και την υλοποίηση εκθέσεων και εκθεσιακών δράσεων, τις βελτιωτικές εργασίες στις μόνιμες εκθέσεις, τις συνέργειες στο πλαίσιο της ενίσχυσης της σύγχρονης καλλιτεχνικής δημιουργίας, και την ενίσχυση του ερευνητικού έργου μέσω αρχαιομετρικών ερευνών και εξειδικευμένων αναλύσεων.
6. Εξορθολογισμός και εκσυγχρονισμός δομών και λειτουργίας – Προώθηση ψηφιακού μετασχηματισμού
Στο πλαίσιο του εξορθολογισμού και εκσυγχρονισμού των δομών και της λειτουργίας του ΑΜΘ, με έμφαση στον ψηφιακό μετασχηματισμό, υλοποιήθηκαν παρεμβάσεις ενίσχυσης και ανάπτυξης ανθρώπινου δυναμικού, ενισχύθηκε η διοικητική και οικονομική οργάνωση του συνόλου του αρχαιολογικού του έργου, δρομολογήθηκαν διαγωνιστικές διαδικασίες για την ανάθεση μελετών που αφορούν στην ενεργειακή αναβάθμιση του Μουσείου βάσει εγκεκριμένων τεχνικών προδιαγραφών και προχώρησε ο σχεδιασμός και η ωρίμανση του έργου αναβάθμισης του περιβάλλοντος χώρου του Μουσείου.
Εν κατακλείδι, ο απολογισμός της περιόδου 2023–2026 αποτυπώνει ότι η θεσμική μετάβαση του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης στο νέο διοικητικό και οικονομικό πλαίσιο δεν αποτέλεσε απλώς μια οργανωτική αλλαγή, αλλά μια καθοριστική προϋπόθεση για την ουσιαστική επιτάχυνση, διεύρυνση και ποιοτική αναβάθμιση του ήδη σημαντικού έργου του. Η τριετία αυτή επιβεβαιώνει ότι το ΑΜΘ, αξιοποιώντας τη νέα του δομή, κατόρθωσε να μετατρέψει τη θεσμική αλλαγή σε απτά αποτελέσματα, με μετρήσιμο αντίκτυπο στην προστασία και ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς, στην πρόσβαση του κοινού, στη διεθνή εξωστρέφεια και στη βιώσιμη λειτουργική του εξέλιξη.
Δήλωση της Υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη
«Ο απολογισμός της τριετίας 2023–2026 του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης επιβεβαιώνει με τον πιο σαφή τρόπο την ορθότητα και τη σημασία της πολιτικής επιλογής να μετατραπούν τα μεγάλα μουσεία της χώρας σε Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου. Τα αποτελέσματα που παρουσιάστηκαν σήμερα είναι εντυπωσιακά τόσο σε αριθμό όσο και σε ποιότητα και αποδεικνύουν ότι όταν ένας μεγάλος πολιτιστικός οργανισμός αποκτά μεγαλύτερη διοικητική ευελιξία και δυνατότητα στρατηγικού σχεδιασμού, μπορεί να αναπτύσσει ακόμη πιο δυναμικά τον ρόλο του προς όφελος της κοινωνίας.
Η μετατροπή των μεγάλων μουσείων σε νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου δε σημαίνει σε καμία περίπτωση ιδιωτικοποίηση. Αντίθετα, πρόκειται για δημόσιους οργανισμούς που λειτουργούν με διαφάνεια και μέσα στο θεσμικό πλαίσιο του κράτους, αλλά με μεγαλύτερη αυτονομία, ταχύτερες διαδικασίες και δυνατότητα να αξιοποιούν αποτελεσματικότερα τους πόρους και τις συνεργασίες τους.
Αυτή η θεσμική αλλαγή επιτρέπει στα μουσεία να ξεφεύγουν από τις αγκυλώσεις της γραφειοκρατίας και να λειτουργούν ως σύγχρονοι, πολυδύναμοι πολιτιστικοί οργανισμοί που συνδέονται καθημερινά με την κοινωνία, την εκπαίδευση, την έρευνα και την ανάπτυξη.
Το Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης αποτελεί πλέον ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της νέας δυναμικής. Ως Μητροπολιτικό Μουσείο της Βόρειας Ελλάδας, έχει τη δυνατότητα να αναδεικνύει με πληρότητα την ιστορία και την πολιτιστική κληρονομιά της Μακεδονίας, της Θράκης και γενικότερα του βορειοελλαδικού χώρου, ενώ ταυτόχρονα λειτουργεί ως κόμβος συνεργασίας με τα μικρότερα μουσεία και τις Εφορείες Αρχαιοτήτων της περιοχής.
Παράλληλα, μέσα από τις δράσεις της τελευταίας τριετίας αποδεικνύεται ότι το Μουσείο είναι ένας ζωντανός οργανισμός ανοιχτός σε όλους. Ένας χώρος πολιτισμού που επενδύει στη συμπερίληψη, την προσβασιμότητα και τη συμμετοχή των πολιτών, δίνοντας τη δυνατότητα σε όλες τις κοινωνικές ομάδες να έρθουν σε επαφή με την πολιτιστική κληρονομιά.
Η σύγχρονη αντίληψη για τα μουσεία διεθνώς αναγνωρίζει ότι δεν αποτελούν απλώς χώροι φύλαξης και έκθεσης συλλογών, αλλά οργανισμούς με ενεργό κοινωνικό ρόλο. Ο πολιτισμός συμβάλλει ουσιαστικά στη διαμόρφωση της συλλογικής μας ταυτότητας, στη συνοχή της κοινωνίας και στην ποιότητα ζωής των πολιτών.
Σε αυτή τη λογική, το Υπουργείο Πολιτισμού συνεχίζει να στηρίζει σταθερά τους εποπτευόμενους οργανισμούς του, ενθαρρύνοντας ταυτόχρονα τη συνεργασία τους με την κοινωνία των πολιτών, τις τοπικές κοινότητες και τον ιδιωτικό τομέα. Τα ίδια έσοδα των μουσείων, από εισιτήρια, πωλητήρια και χορηγίες, ενισχύουν τη δυνατότητά τους να σχεδιάζουν νέες δράσεις, να διευρύνουν την εξωστρέφειά τους και να υλοποιούν πρωτοβουλίες κοινωνικής ευθύνης.
Ο απολογισμός της πρώτης αυτής τριετίας δείχνει ότι το Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης αξιοποίησε τις δυνατότητες που του δίνει ο νέος θεσμικός του ρόλος και απέδειξε ότι μπορεί να λειτουργεί ως πρότυπο σύγχρονου δημόσιου πολιτιστικού οργανισμού. Η επιτυχία αυτή ανήκει πρώτα απ’ όλα στους ανθρώπους του Μουσείου – στη διοίκηση, στη Γενική Διευθύντρια και στο προσωπικό – οι οποίοι με γνώση, αφοσίωση και δημιουργικότητα στήριξαν τη μετάβαση σε ένα νέο μοντέλο λειτουργίας».
