🎄 #ΜεΤηΜατιάΤηςΝέλης Βυζαντιάδου
Καλή χρονιά! Τυχερή χρονιά! Φωτεινή χρονιά! Υγεία, ευτυχία και δημιουργικότητα! Από τις πιο συνηθισμένες, πλην όμως δημοφιλείς και άκρως πολύτιμες, ευχές που δίνουμε και παίρνουμε αυτές τις μέρες! Επέλεξα λοιπόν κι εγώ να ξεκινήσω τη νέα χρονιά με ένα άρθρο για τη δημιουργικότητα και την αξία της στη ζωή μας. Κι ύστερα σκέφτηκα πως θα μπορούσα να γράψω κάτι για τη δημιουργικότητα, την έμπνευση και τη φαντασία μια που οι τρεις αυτές έννοιες συνδέονται μεταξύ τους. Βρήκα τον πλέον κατάλληλο για να συνομιλήσω μαζί του. Πρώτα από όλα πρόκειται για έναν εξαιρετικά ταλαντούχο μουσικοσυνθέτη που γνωρίζει σίγουρα πολλά γύρω από αυτές τις έννοιες. Έχοντας επίσης συνεργαστεί μαζί του σε μια εκδήλωση στο Βασιλικό Θέατρο μπορώ να βεβαιώσω πως η διάθεσή του να προσφέρει απλόχερα όχι μόνο τη μουσική του αλλά και την αγάπη του τον καθιστά τον πιο άξιο να κάνει ποδαρικό σε αυτήν τη στήλη για το 2026. Θέλησα λοιπόν να μάθω από τον Γιώργο Τζιαφέττα πώς γίνεται να μη νιώθουμε όλοι δημιουργικοί και ούτε να αξιοποιούμε αυτήν την ικανότητα, με την οποία όλοι ανεξαιρέτως γεννιόμαστε, προς όφελός μας. ‘Θεωρώ πως η δημιουργία δεν είναι μια στατική διαδικασία αλλά μία δυναμική κατάσταση. Ένας άνθρωπος με ενσυναίσθηση, ανησυχίες και ανάγκη για δημιουργία είναι εκεί συνεχώς προσηλωμένος στην τέχνη του, στον στόχο του. Μόνο όταν είμαστε 100% παρόντες, η δημιουργία μας ανταμείβει και έτσι η ικανότητά μας γίνεται αξιοποιήσιμη’, εξηγεί.
Ο Βίνσεντ Βαν Γκογκ είπε ότι αν ακούς μια φωνή μέσα σου να σου λέει πως δεν μπορείς να ζωγραφίσεις, τότε οπωσδήποτε να ζωγραφίσεις και η φωνή θα σωπάσει. Αναρωτιέμαι αν συμφωνεί ο κύριος Τζιαφέττας με αυτή τη δήλωση και πότε άκουσε τη δική του εσωτερική φωνή να τον παρακινεί να δημιουργήσει. Ο ίδιος δεν διστάζει να πει πως κατά καιρούς αναπαρήγαγε και ο ίδιος αποφθέγματα αυθεντιών ακόμα και για διαπραγματευτικούς λόγους. Παραδέχεται ότι αυτό έχει περιοριστεί σημαντικά με την εξέλιξη της τεχνολογίας και της τεχνητής νοημοσύνης. Δεν μειώνει την αξία να έχουμε τις κεραίες μας ανοιχτές σε οποιαδήποτε μορφής διάνοια ή σε ανθρώπους που είναι αυθεντίες. Απλώς δεν πρέπει να θεωρούμε τις αυθεντίες ‘σταθερά’ μας. Δεν συμφωνεί ότι πρέπει να είμαστε διαμετρικά αντίθετοι σε ό,τι δεν μπορούμε να κάνουμε και να προσπαθούμε να εναντιωθούμε στα χαρίσματά μας και στις ικανότητές μας, είτε επίκτητες είτε όχι. Ο νους μας, το σώμα μας και η ψυχή μας, δίνει απαντήσεις που οφείλουμε να ακούμε σε βάθος. Όσο για τον ίδιο αντιλήφθηκε περίπου στην ηλικία των δέκα ετών ότι η μουσική ήταν κάτι που αγαπούσε καθώς γινόταν με απεριόριστη ευχαρίστηση. Ωστόσο με τα χρόνια ήρθε η αποδοχή που τον έκανε να πιστέψει ότι μπορεί να εξελίξει το δημιουργικό του χάρισμα.
Τίποτα δεν συγκρίνεται με την ευχαρίστηση της δημιουργίας, σκέφτομαι και φέρνω στο μυαλό μου τα κείμενα που γράφω είτε για να συντάξω ένα άρθρο είτε για ένα βιβλίο. Γράφω επίσης για να παρουσιάσω μια ομιλία με τη μορφή μιας παράστασης. Όλα αυτά είναι δημιουργία. Να φαντάζομαι αυτό που θέλω να δημιουργήσω και σιγά σιγά να του δίνω μορφή. Πώς να είναι άραγε η δική του διαδρομή από τη στιγμή που φαντάζεται μια μελωδία μέχρι τη στιγμή που την συνθέτει και την ακούει πλέον ολοκληρωμένη; Η διαδικασία αυτή, λέει, είναι πολλές φορές επίπονη και λιγότερο ευχάριστη καθώς δεν γράφει για να ικανοποιήσει μόνο την προσωπική του ευχαρίστηση αλλά γράφει ένα έργο με γνώμονα τον ακροατή και γίνεται πρώτα ο ίδιος ακροατής. Είναι επίπονη γιατί στις μέρες μας με την υπερπληροφορία σε όλα είναι δύσκολο να κρατήσεις τη γραμμή σου και να μην παρεκλίνεις, συνεχίζει. Γράφει συνήθως σε ένα πιάνο πρωινές ώρες και έπειτα δουλεύει αρκετά μέχρι την υλοποίηση ή την ενορχήστρωση ενός έργου. Η φύση πάντα τον εμπνέει και διαρκεί αρκετές μέρες και μπορεί και μήνες η ολοκλήρωση ενός κομματιού ή έργου. Το συναίσθημα είναι ένα σκίρτημα στην καρδιά. Ένας πρωτόγνωρος έρωτας κάθε φορά. Δίνει αξία στη ζωή του.
Για την μουσική της παράστασης “Σκηνές από ένα γάμο”, τιμήθηκε με το Βραβείο Καλύτερης Μουσικής της Χρονιάς 2019 στα 9α Θεατρικά Βραβεία Θεσσαλονίκης.
Στο σημείο αυτό θέλω να ξεκαθαρίσουμε αν η δημιουργικότητα είναι κάτι διαφορετικό από την έμπνευση. Του ζητώ να μας εξηγήσει τις διαφορές μεταξύ των δύο εννοιών. Η έμπνευση, σύμφωνα με τον κύριο Τζιαφέττα, αποτελεί συνήθως μια τυχαία και στιγμιαία δημιουργία κατόπιν ενός βιώματος ή ενός ονείρου. Αντίθετα η δημιουργικότητα έχει μια συνεχή ροή στη ζωή ενός καλλιτέχνη που έχει άμεση σύνδεση με τη θέληση εξωτερίκευσης πηγαίων ανησυχιών. Ενδιαφέρομαι να μάθω τι του δίνει έμπνευση. Έχω ακούσει πως ένας μεγάλος πόνος, μια απώλεια, μια απογοήτευση πυροδοτούν την έμπνευση ενός καλλιτέχνη. Συμβαίνει το ίδιο και στη δική του περίπτωση; ‘Συνήθως δεν είναι έτσι η αλήθεια. Δεν νομίζω ότι έχουμε την απώλεια, τις απογοητεύσεις ή τον πόνο ως καθημερινή σταθερά και διεκδικούμε μια θέση στον χώρο της δημιουργίας με αυτούς τους τρόπους. Η έμπνευση σε εμένα έρχεται από μια πληθώρα παραγόντων. Για παράδειγμα από ένα μαγικό μέρος, που επισκέφτηκα πρόσφατα, μπορώ να εμπνευστώ. Με συγκινεί και μου πυροδοτεί κάτι αρχέγονο και φοβερά δυνατό η διαδικασία με την οποία δουλεύει η φύση. Γι’ αυτό επηρεάζομαι άμεσα από τα φυσικά στοιχεία της φύσης, που αλληλεπιδρούν με τη φανταστική αρμονία γύρω μας. Άλλη πηγή έμπνευσης είναι και οι άνθρωποι που έχω στη ζωή μου καθώς και γεγονότα της ζωής μου. Πολλές φορές όμως και ιμπεριαλιστικές ιστορίες που κατασκευάζει η φαντασία μου’, απαντά.
Και τι γίνεται άραγε όταν κάποιος μπλοκάρει; Δεν έχει έμπνευση; Αδυνατεί να δημιουργήσει; Φέρνω στο μυαλό μου μέρες που κάθομαι μπροστά στον υπολογιστή για να γράψω και το μόνο που καταφέρνω είναι να κοιτάζω τις λίγες γραμμές που έχω καταφέρει να γράψω χωρίς να μπορώ να συνεχίσω. Σέβομαι τα όριά μου και δεν προσπαθώ για κάτι που σε επόμενη στιγμή θα βγει αβίαστα. Προτιμώ να ασχοληθώ με οτιδήποτε άλλο αφήνοντας την ανάγκη μου για έκφραση να με καθοδηγήσει.Από την άλλη ο συνεντευξιαζόμενος επιλέγει συνήθως πότε θα ασχοληθεί και θα δημιουργήσει. Από την στιγμή που κάθεται στο πιάνο, δεν υπάρχει περίπτωση να φύγει κενός. Μπορεί να δημιουργήσει κάτι που να είναι χαμηλής αισθητικής ή πρόχειρο ή αδιάφορο για τον ίδιο αλλά δεν θα φύγει ποτέ άδειος.Και ασφαλώς καταρρίπτει κάτι ακόμα που έχω ακούσει από καλλιτέχνες να λένε. Λένε πως δυσκολεύονται να δημιουργήσουν κάτι ‘κατά παραγγελία’. Εκείνος όμως έχει εξασκηθεί δεόντως σε αυτό θεωρώντας ταυτόχρονα πως ανέκαθεν είχε μια ευκολία στην προσαρμογή του στα έργα που του ζητούσαν να δημιουργήσει κατά παραγγελία. Μπαίνει στο ρόλο του κάθε έργου ψυχή τε και σώματι οπότε κάθε φορά είναι μια δοκιμασία που τον συναρπάζει και κάνει οτιδήποτε δύσκολο να φαντάζει σαν παιχνίδι. Είναι μια πρόκληση σε ένα κόσμο νέων ιδεών, μια καινούργια εφαρμογή της δημιουργικότητάς του σε πλαίσια με καινούργιους ανθρώπους.
Απολαμβάνω τη συνομιλία μου μαζί του τη στιγμή που σκέφτομαι ότι υπάρχουν πολλοί άνθρωποι με απεριόριστο ελεύθερο χρόνο τον οποίον δεν ξέρουν τι να τον κάνουν. Βαριούνται και τα βάζουν με τη ζωή τους αντί να σκεφτούν τι θα μπορούσαν να κάνουν οι ίδιοι για να δώσουν νόημα στη ζωή τους. Περιμένουν από τη ζωή να τους ξυπνήσει ενώ συνεχίζουν να κοιμούνται. Περιμένουν από τη ζωή να τους κινητοποιήσει ενώ παραμένουν αδρανείς. Περιμένουν να πάρουν χωρίς να δώσουν.Αυτοί οι άνθρωποι λοιπόν, οι άνθρωποι που έχουν απεριόριστο ελεύθερο χρόνο και δεν ξέρουν τι να τον κάνουν με αποτέλεσμα να βαριούνται, επιβεβαιώνουν τον ΈριχΦρομ που είπε ότι οι περισσότεροι άνθρωποι πεθαίνουν προτού γεννηθούν πλήρως. Ευτυχώς δεν ανήκω σε αυτούς, μονολογώ μέσα μου. Υπάρχουν μάλιστα μέρες που νιώθω ότι δεν μου φτάνει ο χρόνος για να κάνω όλα όσα θέλω. Πρόκληση να προλάβω να κάνω όλα όσα θέλω. Και φυσικά τίποτα δεν συγκρίνεται με την ευχαρίστηση της δημιουργίας. Να φαντάζομαι αυτό που θέλω να δημιουργήσω και σιγά σιγά να του δίνω μορφή. Κι όσο αυτό που φαντάστηκα κάποια στιγμή αρχίζει να παίρνει μορφή, τόσο εγώ να ενθουσιάζομαι και να συνεχίζω να δημιουργώ με μεγαλύτερη λαχτάρα.
Πολλοί μπερδεύουν τη φαντασία με τη δημιουργικότητα ενώ είναι δύο εντελώς διαφορετικές έννοιες. Η κύρια διαφορά τους είναι ότι η φαντασία είναι η σκέψη για κάτι που δεν υπάρχει ενώ η δημιουργικότητα είναι η χρήση της φαντασίας για να δημιουργήσουμε κάτι. Όταν φανταζόμαστε κάτι, σχηματίζουμε μια νοερή εικόνα στο μυαλό μας, η οποία δεν υπάρχει στην πραγματικότητα. Από την άλλη όταν δημιουργούμε κάτι, ερχόμαστε σε επαφή με την πραγματικότητα και δίνουμε σάρκα και οστά σε αυτό που φανταστήκαμε για να το δημιουργήσουμε. Δεν θα μπορούσα να μη ρωτήσω τον συνεντευξιαζόμενο για τη δική του σχέση με τη φαντασία. ‘Δεν μπορώ να μπερδέψω τη φαντασία με τη δημιουργικότητα. Είναι το ένα απόηχος του άλλου’, θα πει για να συνεχίσει ‘Η φαντασία είναι, για μένα, η πιο ισχυρή δύναμη στον άνθρωπο. Είναι αυτή η μαγεία που έχουμε ως παιδιά και μας δίνεται άνωθεν και πολλοί από εμάς δεν τη διαχειριζόμαστε σωστά ή δεν έχουμε το επαρκές φορτίο. Είναι ό,τι σημαντικότερο σε έναν δημιουργό και η σχέση μου μαζί της είναι κυριολεκτικά άμεση. Με περικλείει ένας μανδύας σκέψεων κατά τη διάρκεια της ημέρας και έτσι καταφέρνω να δημιουργήσω ιστορίες που με εμπνέουν και να τις συνδυάσω και με βιωματικές καταστάσεις’.
Φτάνοντας στην ολοκλήρωση αυτής της συνάντησης, τον προσκαλώ να μοιραστεί μια εμπειρία, που εμπεριέχει έμπνευση και δημιουργικότητα, και η οποία θα του μείνει αξέχαστη. Εκείνος το κάνει με μεγάλη ευκολία. Λες και την είχε έτοιμη. Λες και ήταν έτοιμη να δει το φως. ‘Στην ηλικία των δύο περίπου ετών στο παλιό σπίτι των παππούδων μου υπήρχε ένα σαλόνι ‘παγωμένο’. Τόσο παγωμένο που όταν άνοιγες την πόρτα, ένας μικρός άνεμος αναμνήσεων του παρελθόντος έγδερνε το πρόσωπό σου, στα τωρινά μου μάτια. Εκεί λοιπόν υπήρχαν πολλά διαφορετικά αντικείμενα από την Αφρική, όπου είχε ζήσει για χρόνια ο παππούς μου. Σε ένα αριστοτεχνικά φτιαγμένο έπιπλο υπήρχε μια μινιατούρα που για καιρό δεν την άγγιζα. Απλώς την κοιτούσα. Ένιωθα πως έχει ψυχή και θα μου μιλήσει. Ήταν το τοτέμ μου. Μια γυάλινη σφαίρα με μια λυγερή κοπέλα και έναν bonviveur που χόρευαν με τόση αληθοφάνεια και τόση αγάπη το δεύτερο βαλς του Shostachovich (το ανακάλυψα αργότερα αυτό). Εκείνο λοιπόν το αντικείμενο ήταν ο προπομπός στο υποσυνείδητό μου για να αντιληφθώ πολύ αργότερα ότι θέλω να γράφω βαλς κι έτσι έγινε το στοιχείο μου στη μουσική. Η εμπειρία αυτή, που μοιράστηκα μαζί σας, είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με το ‘Βαλς με ένα παιχνίδι’, ένα έργο μου που κυκλοφόρησε πριν από δύο χρόνια και αγαπώ πολύ. Η ιστορία αυτή, συνοδευόμενη από την ανάμνηση που σας περιέγραψα, ήταν καλά φυλαγμένη μέσα μου. Ευχαριστώ που μου τη θυμίσατε!’.
Με την ευχή να απολαμβάνουμε κάθε στιγμή δημιουργώντας, ανανεώνω το ραντεβού μου μαζί σας με ένα επόμενο άρθρο προσεχώς…
