Συζητώντας με την ψυχολόγο Νατάσα Δαμάσκου για τον Θεραπευτικό Χορό | «Με τη ματιά της Νέλης» Βυζαντιάδου

Ο Θεραπευτικός Χορός συνδυάζει την μαεστρία της κίνησης με την σωματική έκφραση. 

#ΜεΤηΜατιάΤηςΝέλης

Ο χορός είναι η κάθετη έκφραση οριζόντιων επιθυμιών σύμφωνα με τον Τζωρτζ Μπέρναρντ Σω και αυτή η δήλωση αποτυπώνει με τον καλύτερο τρόπο τη σύνδεση του χορού με τις επιθυμίες. Από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου, αγαπούσα και αγαπώ το χορό. Θα τολμούσα να πω ότι δεν τον αγαπώ αλλά τον λατρεύω. Δεν υπάρχει περίπτωση να ακούσω μουσική και να μην κινηθώ ρυθμικά ακολουθώντας το πρόσταγμά της. Χορεύω σε κάθε περίσταση και με κάθε ευκαιρία. Κι αυτή η ενέργεια, η ασύγκριτη ενέργεια, που μου δίνει ο χορός είναι μοναδικής αξίας. Και ναι, ο χορός έχει ιδιαίτερη αξία στη σωματική και ψυχική υγεία μας.

Η κυρία Νατάσα Δαμάσκου, ψυχολόγος – συστημική ψυχοθεραπεύτρια και συντονίστρια Θεραπευτικού Χορού στο Κέντρο Κοινωνικής Στήριξης Ατόμων με Αναπηρία ‘ΣΩΤΗΡ’, υποστηρίζει ότι η δημιουργική διαδικασία, κατά την οποία εμπλέκεται το άτομο μέσω των τεχνών, μπορεί να προάγει τη φυσική, διανοητική και συναισθηματική του κατάσταση. Αναφέρεται μάλιστα στο Θεραπευτικό Χορό που αποτελεί πλέον ένα οργανωμένο επάγγελμα υγείας και ένα αυτόνομο επιστημονικό πεδίο το οποίο εστιάζει στη χρήση της κίνησης για την επίτευξη στόχων που αφορούν σωματικές, ψυχικές, συναισθηματικές, γνωστικές και κοινωνικές ανάγκες των ατόμων. Σε σωματικό επίπεδο ενισχύει τη φυσική κατάσταση, τη δύναμη, την ευλυγισία και τον συντονισμό. Παράλληλα συμβάλλει στη ρύθμιση του νευρικού συστήματος και στη μείωση του στρες. Σε ψυχικό επίπεδο προσφέρει διέξοδο για έκφραση συναισθημάτων, ενισχύει την αυτοεκτίμηση και καλλιεργεί την αίσθηση σύνδεσης με τον εαυτό και τους άλλους. Ο Θεραπευτικός Χορός, συνεχίζει, απλά συνδυάζει την μαεστρία της κίνησης με την σωματική έκφραση. Απελευθερώνοντας την κίνηση και το σώμα, ελευθερώνεται ο νους.

Το μάθημα βασίζεται στην ομαδικότητα, την συνεργασία, το δέσιμο της ομάδας μέσα από τις θετικές σωματικές εμπειρίες, το μοίρασμα συναισθημάτων και ιδεών. Δεν απαιτείται καμία χορευτική εμπειρία καθώς η έμφαση δίνεται στη βιωματική εμπειρία και όχι στην αισθητική του αποτελέσματος. Μέσα από την κίνηση, το άτομο μπορεί να αναγνωρίσει, να εκφράσει και να επεξεργαστεί συναισθήματα, σκέψεις και εμπειρίες που είναι ίσως δύσκολο να εκφραστούν λεκτικά.

Πώς προέκυψε άραγε η ιδέα της δικής της ενασχόλησης με τον Θεραπευτικό Χορό; ‘Η ενασχόλησή μου με τον Θεραπευτικό Χορό προέκυψε από τη βαθιά μου αγάπη για την κίνηση και το ενδιαφέρον μου για την Ψυχολογία. Αναζητώντας τρόπους να συνδυάσω αυτά τα δύο πεδία, ανακάλυψα τη δυναμική του χορού ως μέσο σωματικής και προσωπικής έκφρασης. Συναντάμε συχνά ανθρώπους που δυσκολεύονται να εκφράσουν τα συναισθήματά τους λεκτικά και χρειάζονται εναλλακτικές οδούς για να ανακαλύψουν, να επεξεργαστούν και να εκφράσουν τα συναισθήματά τους. Οποιαδήποτε θεραπευτική παρέμβαση μέσω της Τέχνης, είτε είναι χορός, είτε είναι Μουσική ή Θέατρο ή Ζωγραφική, διευκολύνει τον συμμετέχοντα να ανακαλύψει και να αποδεχτεί βαθύτερες εσωτερικές πτυχές του εαυτού του. Η προσωπική μου εμπειρία με βοήθησε να κατανοήσω πόσο μεταμορφωτική μπορεί να είναι αυτή η διαδικασία’, εξηγεί.

Της ζητώ να μας μιλήσει για τις εφαρμογές του Θεραπευτικού Χορού σε άτομα με αναπηρία. Ποια η ανταπόκριση που έχει και πώς βοηθιούνται οι ωφελούμενοι; Ο Θεραπευτικός Χορός έχει σημαντικές εφαρμογές σε άτομα με αναπηρία καθώς προσαρμόζεται στις ανάγκες και τις δυνατότητες του κάθε ατόμου, λέει η κυρία Δαμάσκου. Μέσα από τη διαδικασία ενισχύεται η σωματική επίγνωση, η κινητικότητα και η επικοινωνία. Η ανταπόκριση είναι συχνά πολύ θετική. Οι συμμετέχοντες εκφράζονται πιο ελεύθερα, ενδυναμώνονται και αποκτούν μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση. Επιπλέον καλλιεργείται η κοινωνική αλληλεπίδραση και η αίσθηση του ανήκειν. Στο κέντρο ΑΜΕΑ ο ΣΩΤΗΡ, όπου εργάζεται, οι ομάδες του Θεραπευτικού Χορού ξεκίνησαν το 2012 και έκτοτε συνεχίζονται κάθε εβδομάδα ανελλιπώς. 40 χορευτές και χορεύτριες με νοητική και κινητική αναπηρία ηλικίας 18 και άνω που απλά αγαπάνε την κίνηση και τον χορό. Τα μαθήματα έχουν εκπαιδευτικό και θεραπευτικό σκοπό.

Εκπαιδεύονται στις έννοιες της κίνησης, στον χώρο, στον χρόνο, στην ποιότητα της κίνησης (ροή, βάρος, ενέργεια) και του σώματος (μέρη του σώματος, σχήματα, σχέσεις, ισορροπία) σύμφωνα με τη Θεωρία του Laban (Laban Dance Movement) ώστε να χτίσουν ένα κινητικό υπόβαθρο για να μπορέσουν να επεξεργαστούν τα κινητικά τους μοτίβα, να βιώσουν νέες κινητικές εμπειρίες και να διαμορφώσουν τον δικό τους προσωπικό χορό. Αυτό από μόνο του ενισχύει τις γνωστικές, κοινωνικές και ψυχοσυναισθηματικές δεξιότητες. Μέσω των μαθημάτων του Θεραπευτικού Χορού ενισχύεται η αυτοεκτίμηση, η εμπιστοσύνη στις δυνατότητες αλλά και στους περιορισμούς του καθενός καθώς και η αυτοσυνηγορία των ατόμων με αναπηρία. Όλοι οι άνθρωποι, ανεξαρτήτως της αναπηρίας τους, έχουν το δικαίωμα να παίρνουν αποφάσεις και να κάνουν επιλογές. Προσφέρεται λοιπόν ένας χώρος ελεύθερης σωματικής και προσωπικής έκφρασης όπου το άτομο με αναπηρία ανακαλύπτει και ‘επιλέγει’ τον δικό του χορό, έναν μοναδικό τρόπο προσωπικής έκφρασης.

Δεν είναι, όμως, μόνο τα άτομα με αναπηρία που μπορούν να ωφεληθούν από τον Θεραπευτικό Χορό. Ο Θεραπευτικός Χορός μπορεί να ωφελήσει, σύμφωνα με την συνεντευξιαζόμενη, ένα ευρύ φάσμα πληθυσμού: άτομα με άγχος ή κατάθλιψη, παιδιά και έφηβους, ηλικιωμένους, ανθρώπους που έχουν βιώσει τραύμα αλλά και όσους αναζητούν προσωπική ανάπτυξη. Δεν θα εξαιρούσε κάποιον από τα μαθήματα τα οποία πραγματοποιούνται τόσο σε ατομικό όσο και σε ομαδικό πλαίσιο. Η ατομική συνεδρία επιτρέπει πιο εξατομικευμένη προσέγγιση, αλλά κυρίως γίνεται σε ομαδικό πλαίσιο ενισχύοντας τη δυναμική της αλληλεπίδρασης, της υποστήριξης και της κοινής βιωματικής εμπειρίας. Στην Ελλάδα ο Θεραπευτικός Χορός δεν είναι ακόμη ευρέως γνωστός. Ωστόσο τα τελευταία χρόνια παρατηρείται αυξανόμενο ενδιαφέρον. Όλο και περισσότεροι άνθρωποι αναζητούν εναλλακτικές μορφές προσωπικής και σωματικής έκφρασης, γεγονός που συμβάλλει στη διάδοση και αναγνώρισή του.

Φτάνοντας στο τέλος αυτής της συζήτησης της ζητώ να μοιραστεί μαζί μας μια εμπειρία μέσα από όλα αυτά τα χρόνια που εργάζεται ως εμψυχώτρια ομάδων Θεραπευτικού Χορού για μεικτές ομάδες χορού για άτομα με και χωρίς αναπηρία και την οποία δεν θα ξεχάσει ποτέ. Μια εμπειρία, που δεν θα ξεχάσει, είναι όταν μια γυναίκα με σοβαρές κινητικές δυσκολίες, που αρχικά δίσταζε να συμμετάσχει τόσο λόγω των κινητικών περιορισμών όσο και λόγω ηλικίας (60 ετών), όχι μόνο κατάφερε με μικρές κινήσεις έχοντας επίγνωση τον εαυτό της να χορέψει ξεπερνώντας τις εσωτερικές αντιστάσεις της και τον εσωτερικό της κριτή, που της έλεγε διαρκώς ‘Όχι, δεν μπορείς να χορέψεις λόγω της αναπηρίας και της ηλικίας σου’ αλλά και να εκτεθεί μπροστά στο κοινό συμμετέχοντας σε μια εκπληκτική παράσταση με τίτλο ‘TheButterflyEffect’ από την Ομάδα Θεραπευτικού Χορού του κέντρου ΣΩΤΗΡ που πραγματοποιήθηκε το καλοκαίρι του 2025 στο Θέατρο Κήπου. Εμπειρίες, όπως αυτή, της υπενθυμίζουν τη δύναμη της κίνησης ως μέσο εσωτερικής επανάστασης στις παγιωμένες προσωπικές αλλά και κοινωνικές κατασκευές.

Το άρθρο αυτό γράφτηκε με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Χορού, που γιορτάζουμε σήμερα, και ασφαλώς την προσκαλώ να μας στείλει το δικό της μήνυμα με το οποίο και μας αποχαιρετά. ‘Το μήνυμα που θα ήθελα να στείλω είναι ότι ο χορός ανήκει σε όλους. Δεν χρειάζεται να γνωρίζουμε ‘πώς’ να χορεύουμε. Αρκεί να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να κινηθεί αυθεντικά. Μέσα από την κίνηση μπορούμε να έρθουμε πιο κοντά στον εαυτό μας, να εκφραστούμε, να συνδεθούμε με το εσωτερικό μας παιδί και με τους άλλους’.

O Τζάκι Μέισον βλέπει τη ζωή σαν ένα χορό. Είναι ανάγκη ο χορός να έχει κάποιο νόημα; Χορεύεις επειδή το ευχαριστιέσαι, λέει. Με αυτήν ακριβώς τη διαπίστωση μπαίνω πάντα κι εγώ στο χορό. Χορεύω επειδή το ευχαριστιέμαι. Δεν υπάρχει σωστό ή λάθος όταν εκφράζεσαι. Κι ο χορός επιτρέπει σε όλους να εκφράζονται και να ευχαριστιούνται. Όσο για εμάς θα βρεθούμε ξανά σύντομα μέσα από ένα επόμενο άρθρο!