Γράφει ο ηθοποιός Κωνσταντίνος Λεβαντής.
Κάποτε, βάση του savoir vivre υπήρχαν κάποιοι κανόνες που υπαγόρευαν πώς πρέπει να ντυθείς για να πας θέατρο, ανάλογα με την παράσταση, την ώρα που παιζόταν, ακόμα και με το είδος του έργου που θα παρακολουθούσες. Ευτυχώς, κατά την γνώμη μου, αυτά είναι πια παροχημένες ιδέες και ο καθένας είναι ελεύθερος να κυκλοφορεί όπως νιώθει. Αυτό που δεν έχει αλλάξει είναι το ρημάδι το savoir faire, το πώς πρέπει να συμπεριφερόμαστε σε κάποιον χώρο. Και λέω ρημάδι μιας και «υπάρχει» θεωρητικά μόνο. Και πάλι δεν αφορά τους άπαντες, αλλά ένα μεγάλο ποσοστό ανθρώπων. Κι αυτό επειδή οι καιροί αλλάζουν, οι άνθρωποι τελικά όχι και τόσο. Δεν είναι εξέλιξη το να μάθει κάποιος να φέρεται όταν δεν είναι μόνος του, είναι αυτοβελτίωση. Κι αυτή η αυτοβελτίωση είναι αναγκαία, ειδικά όταν βρισκόμαστε έξω από το σπίτι μας, σε χώρους που μαζεύονται κι άλλοι άνθρωποι και ειδικά όταν πάμε θέατρο (ή και σε οποιοδήποτε δημόσιο θέαμα). Και όλα όσα θα αναφέρω είναι ενοχλητικά και για τον ηθοποιό και για τον θεατή και συμβαίνουν ανάμεσά μας.
Καταρχήν, η συνέπεια. Συμφωνώ πολύ με το ότι οι παραστάσεις πρέπει να αρχίζουν την ώρα που έχει ανακοινωθεί. Δεν είμαι υπέρμαχος του ακαδημαϊκού τέταρτου, αυτό έχει να κάνει (θεωρητικά και πάλι) με τους φοιτητές που περιμένουν τον καθηγητή τους στο πανεπιστήμιο για να συμπληρώσουν «στρογγυλά» τη διδακτική τους ώρα. Για παράσταση πάμε, όχι για δίπλωμα… Στο θέατρο αυτό απλά παρατείνει την αναμονή εκείνου που μπορεί να πήγε νωρίτερα για να εξασφαλίσει τη θέση του, που μπορεί απλά να έφτασε νωρίτερα ή ό,τι άλλο μπορεί να κάνει κάποιον συνεπή. Ναι, μια θεομηνία μπορεί να σε κάνει να αργήσεις, αλλά θεομηνία δεν είναι το «Τελικά δεν έβαλα αυτά που σκεφτόμουν κι έψαχνα κάτι άλλο…». Ούτε το «Αφού τίποτα δεν αρχίζει ποτέ στην ώρα του, γιατί να πάω να περιμένω;» Ή το χειρότερο «Στην Ελλάδα είμαστε της τελευταίας στιγμής»… Όχι όλοι mister… Όταν πήγα να δω το «Φάντασμα Της Όπερας» στο Λονδίνο, οι 1200 θεατές από όλον τον κόσμο (και Έλληνες) που γεμίζουν το θέατρο, φρόντισαν να είναι εκεί πριν από την ώρα έναρξης κατά την οποία οι πόρτες του θεάτρου κλείνουν και δεν μπαίνει μέσα κανείς. Ούτε καν κάποιος που έχει πληρώσει το εισιτήριο χρυσό. Κανείς. Κι αυτό οι πολίτες του κόσμου το σέβονται και το τηρούν. Gege, mister? Μην το δεις τσαμπουκαλίστικα όλο αυτό (μιας και είμαστε ακόμα στην αρχή…), υπάρχουν λόγοι… Μετά την παράσταση, πιθανότατα θα θέλεις μετά να φύγεις με το μετρό ή να πάρεις ταξάκι μονοτάριφο όπως και οι άλλοι. Με το να αργεί κάποιος, αργεί την παράσταση και πιθανότατα χρεώνει και υποχρεώνει και τους υπολοίπους κάτι παραπάνω. Χμ… Από την άλλη θα πεις, γιατί να μην αρχίζει η παράσταση και όποιος θέλει να μπει; Απλά επειδή μπορεί να μην μπορεί να μπει μετά. Παίζουν ενάρξεις με σκοτάδια, αίθουσες που μπορεί να πρέπει να περάσεις μέσα από την σκηνή, πολλά… Και όχι, το να αρχίζει, να κλείνει η πόρτα και να μην επιτρέπεται η είσοδος μετά, επίσης δεν είναι λύση. Υπάρχουν παραστάσεις που κυνηγάνε τον θεατή με το τουφέκι, πώς να πει ο ταμίας «Λυπάμαι αργήσατε»; Είδες τώρα; Ένα μόνο πρόβλημα κι έχω γράψει τόσο πολύ… Είναι όμως τόσο σημαντικό. Κανόνισε να αργήσεις την επόμενη φορά… κι αν σε πουν καθυστερημένο να ξέρεις πως εννοούν και τα δύο.
Κι άντε και μπήκες στην αίθουσα. Είσαι πλέον θεατής. Πόσην ώρα θέλεις για να κάτσεις; Εννοώ να βρεις τη θέση σου αν δεν έχει ταξιθεσία, να βολέψεις το παλτό σου, την τσάντα, ό,τι άλλο κουβαλάς μαζί (θα στα πω κι αυτά…) και να σταματήσεις να μιλάς με την φίλη σου… Αφού είχατε τόσα να πείτε γιατί πήγατε στο θέατρο; Κάθισε επιτέλους. Συγκεντρώσου λίγο. Δεν μπορεί να χρειάζεσαι προσαρμογή τόσο όσο κρατάει μια παράσταση. Και κάπου εκεί σου δίνουν κάποιες «οδηγίες». Αν τις τηρούσες, τα περισσότερα από αυτά που ακολουθούν στο άρθρο δε θα γράφονταν. Αλλά, τον γράφεις αυτόν που μιλάει… οπότε συνεχίζω…
Το κινητάκι σου, γιατρέ μου. Σου ζήτησαν να το απενεργοποιήσεις ή έστω να το βάλεις στο αθόρυβο. Δεν σε καψονάρει κάποιος, γιατρέ μου. Αλλά εκτός κι αν σε καλέσουν για επείγουσα εγχείρηση, δεν έχεις κανέναν λόγο να απαντήσεις στις κλήσεις. Πολύ περισσότερο να ακούσουμε το ringtone σου. Στη δική μου λογική δε χωράει χτύπος κινητού εν ώρα παράστασης, κι ακόμα χειρότερα συνομιλία. Επίσης το να βλέπεις φωτάκια παντού όταν παίζεις λες κι έγινε επέλαση από ούφο είναι ένα ζήτημα. Πραγματικά, θα επιζήσεις αν για μιάμιση ωρίτσα δεν ασχοληθείς μαζί του. Είναι τρομακτική ασέβεια προς όλους (όπως και οι δωρεάν κλήσεις σου…) Διακόπτεις τον ειρμό των ηθοποιών (που πρέπει να πείσουν τον εαυτό τους πως δεν συμβαίνει στ’ αλήθεια, για να μπορέσουν να συνεχίσουν) και την συγκέντρωση των υπολοίπων. Εκτός αν από το συγκέντρωση εσύ καταλαβαίνεις πως πρέπει να συγκεντρώσουν όλοι το βλέμμα τους πάνω σου ντε και καλά, οπότε δεν έχεις γιατρειά (γιατρέ μου)…
Ως προς το πώς ντύνεσαι, είπαμε, πρόβλημά σου κι έτσι πρέπει να είναι. Αν θέλεις να ανεβάσεις τον πήχη ως θεατής, κάνε το με τρόπο που δεν εμπλέκει την coiffure σου. Ο πίσω, όσο περίεργο κι αν σου ακούγεται, πρέπει και θέλει να βλέπει. Απαιτητικό, το ξέρω. Αλλά ισχύει. Το να μπουκάρεις στην αίθουσα με την τρελοαφάνα λες και σε χτύπησε κεραυνός, sorry αλλά όχι… Δόξα και τιμή στους θεατρόφιλους φαλακρούς, σ’ αυτούς που έχουν αραίωση κι αυτούς που ξέρουν πως η μπούκλα δεν είναι ανάγκη να είναι σε στάση κατακόρυφου.
Κάθεσαι λοιπόν κι αρχίζεις τα πέρα-δώθε, αριστερά-δεξιά, πάνω κάτω και τρία διαγώνια… Τι έφαγες; Ελατήρια; Δεν πρωταγωνιστείς στον «Εξορκιστή» αν αυτό νομίζεις (ή ελπίζεις;). Εντάξει, δε λέω να πάθεις κι αγκίλωση. Εκτός κι αν φταίνε τα μαξιλαράκια και οι κακές καρέκλες που κάποιος σου χρέωσε για θέσεις, οπότε πάω πάσο, έχεις τα δίκια σου, απλά προσπάθησε να το περιορίσεις στο ελάχιστο δυνατόν, μπορεί ο πίσω να μην έχει δραμαμίνες μαζί του.
Αν έχεις κάποια ασθένεια, μια γρίπη βρε αδερφέ, δεν είναι ανάγκη να πας στο θέατρο. Αλήθεια! Δε θα στο καταλογίσει κανείς… Πήγαινε όταν γίνεις καλά. Το να φέρεις τον κοκκύτη σε μία αίθουσα δεν βοηθάει κανέναν. Πρωτίστως γιατί να κολλήσεις τους πάντες; Κι έπειτα, είναι αθέμιτος ανταγωνισμός με τον ηθοποιό που πρέπει να χτυπιέται τρεις φορές περισσότερο μπας και ακουστεί η ατάκα… Και οι καραμέλες που έχεις θεωρώντας πως θα καταπολεμήσουν τον βήχα σου (αφού τελικά αποφάσισες να έρθεις…) ας μην είναι σε χαρτάκι που θορυβεί τόσο που κάνει άνθρωπο με ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (ocd στην καθομιλουμένη) να σκαρφαλώνει στους προβολείς. Τίποτα μεταδοτικό στην αίθουσα. Ούτε το γνωστό «Σουτ», που πασάρεται από στόμα σε στόμα κατά ρυπάς και γίνεται η χάβρα η ίδια λες και οι θεατές είναι τζιτζικοπαρέα…
Έγραψα καραμέλες πριν και θυμήθηκα το απίστευτο. Παρακολουθώ παράσταση και είναι μπροστά μου ένα πολύ ηλικιωμένο ζευγάρι με γειρμένα τα κεφαλάκια τους μαζί και τους είχα βρει πολύ τρυφερούς και γλυκούληδες. Μέχρι το διάλειμμα όμως, που η γιαγιά έβγαλε ταπεράκι με κεφτεδάκια. Το σοβαρολογώ. Με πολύ δυόσμο. Νόστιμα (φαντάζομαι). Αλλά πικ-νικ στο θέατρο; Στο θέατρο;;;
Διάλειμμα. Επίσης πονεμένη ιστορία. Στην αρχή όλοι χτυπιούνται να αρχίσει η παράσταση. Στο διάλειμμα για να τους μαζέψει άνθρωπος μέσα στην αίθουσα, πρέπει να βαστάει μαστίγιο ή να αρχίσει να μοιράζει αποβολές. Μεγάλοι άνθρωποι είμαστε, ναι; Πέντε λεπτά σημαίνει πέντε λεπτά, όχι δεκαεπτά. Αν δεν ξέρεις να μετράς, ακολούθα τους υπόλοιπους, αυτούς που ακούνε και μετράνε τα κουδούνια.
Επίσης, η σωστή ώρα να αποχωρήσεις αν κάτι δεν σου πάει καλά, δεν σε κέρδισε το έργο ή οι ηθοποιοί, θυμήθηκες την το αναμένο θερμοσίφωνο ή χτύπησε ανεπίκαιρα το βιολογικό σου ρολόι (όλα να τα περιμένει κανείς…) είναι το διάλειμμα. Αυτοί που μένουν κι αυτοί που φεύγουν δε θα έρθουν σε προστριβή, δε θα σηκώσεις κόσμο για να περάσεις, δε θα ενοχλήσεις τους ηθοποιούς, δε θα γίνει σαματάς. Και είναι και πιο ευγενικό. Άντε να λέει ο άλλος το μονολογάκι του και να βλέπει κάποιον να φεύγει. Με τι ψυχή θα συνεχίσει; (για όσους μένουν…)
Ακόμα κι αν δεν έφτασε ο χρόνος μέχρι να κάτσεις ώστε να εξαντλήσετε με το φιλαράκι τα νέα σας, μην το κάνεις κατά τη διάρκεια της παράστασης. Ούτε να σχολιάζεις ό,τι βλέπεις στην σκηνή. Γι’ αυτό πήγες μαζί με κάποιον, για να το συζητήσεις μετά. Επιτρέπεται. Το θέατρο δεν τελειώνει με το ρίξιμο της αυλαίας (εντάξει, τα περισσότερρα θέατρα δεν έχουν αυλαία, αλλά κατάλαβες…) Αν μη τι άλλο, ο τέταρτος τοίχος, πρέπει να ξέρεις πως δεν είναι στ΄ αλήθεια τοίχος, ο ηθοποιός έχει επίσης αισθήσεις (κι ας προσπαθεί να παίξει και για σένα) το οποίο σημαίνει πως και σε ακούει και σε βλέπει. Μην σου φαίνεται περίεργο. Είναι multitasker αλλά ο σκοπός είναι να είναι συγκεντρωμένος, έτσι αποδίδει περισσότερο…
Αυτό δεν είναι τόσο παρατήρηση όσο απενοχοποιητική αναφορά… Σε εσένα που σου αρέσει να γελάς στις παραστάσεις (στις κωμωδίες μόνο φαντάζομαι ή έστω όπου ακούς αστείο…) κάνεις πολύ καλά. Αυτό τον βοηθάει τον ηθοποιό. Ξέρεις τι άλλο είναι καλό; Όταν πηγαίνεις σε παράσταση (ειδικά σε κωμωδία) και δεν έχει κόσμο –αυτό είναι κατάρα για την κωμωδία- αν θέλεις να γελάσεις, να το κάνεις αβίαστα κι όχι μαζεμένα. Δε θα τον ενοχλήσεις. Το αντίθετο. Θα τον εμψυχώσεις και θα φορτσάρει ακόμα περισσότερο για να ανταποδώσει την ανταπόκρισή σου. Δε λέω να γελάς βεβιασμένα σαν τον τρελό, αλλά αν σου προκύψει μην το καταπιέσεις. Πίστεψέ με, ο ηθοποιός θα το εκτιμήσει πολύ εκείνη την ώρα και θα το διασκεδάσετε και οι δύο ακόμα περισσότερο.
Να γυρίσουμε λίγο στις ανακοινώσεις-οδηγίες πριν την έναρξη; Ακόμα κι αν δεν πουν πως «η λήψη φωτογραφιών και η βιντεοσκόπηση μέρους ή ολόκληρης της παράστασης δεν επιτρέπεται», οφείλεις να ξέρεις πως ισχύει. Παντού και πάντα. Αφ’ ενός επειδή είναι απαράδεκτο είτε να λάμπει η αίθουσα κάθε τρεις και λίγο από τα φλας λες και είμαστε στη μέση καταιγίδας, είτε επειδή τα κλικ κλικ είναι εκνευριστικά. Αφ’ ετέρου, επειδή όλες οι παραστάσεις έχουν έναν φωτογράφο. Αυτός, μαζί με τους συντελεστές σπαταλάνε ώρες και ενέργεια δουλεύοντας ώστε να βγάλουν φωτογραφίες που αντιπροσωπεύουν την παράσταση και την αισθητική της, τις οποίες πλέον βρίσκεις πολύ εύκολα στο ίντερνετ. Γιατί πρέπει ντε και καλά να αποδείξεις πως το τηλέφωνό σου είναι ανώτερο και πως εσύ το κάνεις καλύτερα; Επιπλέον, μπορεί να βγάλεις και να κυκλοφορήσεις φωτογραφίες από κάτι (κάποιο σκηνικό, κάποιο αντικείμενο) που δεν πρέπει να αποκαλυφθεί σε όποιον δεν έχει δει την παράσταση ακόμα, εσύ γιατί πρέπει να το καρφώσεις ντε και καλά; Μην το κάνεις, δεν είναι ωραίο να κάνει κάποιος πόσο καιρό μια δουλειά και αυτή να μεταφέρεται άσχημα στο μελλοντικό κοινό (που μπορεί να μην του αρέσει αυτό που θα δει και να μην έρθει και ποτέ…) Αν θέλεις αναμνηστικό, οι περισσότεροι ηθοποιοί είναι πρόθυμοι –αν και ξεπατωμένοι- να βγάλετε μια φωτογραφία μετά από την παράσταση. Κι αυτό μπορεί και να έχει μεγαλύτερη αξία και για εσένα.
Μεγάλη αξία έχει ακόμα ένα πράγμα, το τελευταίο που μπορείς να κάνεις πριν φύγεις από την αίθουσα. Αν το έργο, η παράσταση ή κάποιος ηθοποιός σου άρεσε, πες του το. Όχι μόνο στον γνωστό που νιώθεις οικείος επειδή τον βλέπεις τόσα χρόνια στην τηλεόραση. Και σε εκείνη την κοπελίτσα που σου άρεσε αν και δεν την έχεις ξαναδεί, μιας και τώρα ξεκίνησε την καριέρα της. Όλοι τους θα χαρούν. Θα νιώσουν πως όσο ήταν πάνω στην σκηνή κάνοντας ό,τι καλύτερο μπορούσαν για να σε ευχαριστήσουν το πέτυχαν. Κι αυτό δεν το λέω για να πηγαίνεις και να δίνεις συγχαρητήρια με το στανιό. Αν δεν το εννοείς θα το καταλάβει ο άλλος και δεν έχει νόημα. Αλλά αν όντως έμεινες ευχαριστημένος, είναι μέρος της αμοιβής μας κι αυτό.
Και στα περί αμοιβής μιας και μιλάμε για πράγματα που κάνουμε ή όχι στο θέατρο… Οι προσκλήσεις. Κάποτε οι πρόσκληση για μία παράσταση απέδιδε ένα κύρος σε αυτόν που την εξασφάλιζε, σήμαινε πως ξέρει κάποιον από μέσα. Πλέον οι προσκλήσεις μοιράζονται σαν φέϊγ βολάν από παντού. Κι αυτό φέρνει πολύ περισσότερο κόσμο στα θέατρα με την ελπίδα (να τα λέμε κι αυτά) πως η παράσταση θα τους αρέσει και θα μιλήσουν στους φίλους τους. Αυτό βέβαια δεν έχει ισοδύναμα σε άλλα επαγγέλματα, δεν πας στον φούρνο να σου δώσουν να δοκιμάσεις μία φρατζόλα κι αν σ’ αρέσει να πληρώσεις την επόμενη, ούτε πας και κάνεις δωρεάν εξετάσεις. Όλοι πληρώνονται για τη δουλειά τους. Επειδή είναι πολλά αυτά που μπορεί κάποιος να θέλει να δει, θα σου πω ναι, προσπάθησε να κερδίσεις κάποιες προσκλήσεις. Αλλά σε μία, δύο, τρεις από τις επιλογές σου ετησίως, μπες στον κόπο να πληρώσεις ένα εισιτήριο. Για να μπορούν να παιχτούν αυτά που θέλεις να δεις πρέπει να μπορούν κάπως κι αυτοί που τα ανεβάζουν να πληρωθούν. Ειδικά στα μικρότερα θέατρα που δεν υπάρχουν παραγωγοί. Ναι;
Αυτά τα ολίγα λοιπόν, θα κάνουν μια παράσταση καλύτερη για όλους. Και για τους ηθοποιούς και για τους θεατές και για σένα που δεν τα είχες κατά νου και με αναγκάζεις να στα πω για να σε βάλω… στη θέση σου.
Άντε βρε… καλές παραστάσεις να έχουμε.
*Ο τίλος του άρθρου, δυστυχώς δεν είναι δικός μου (ζηλεύω την σύλληψη…) Ανήκει στον Γιώργο Βάβουλα που εκτός από την μουσική στην παράσταση Γ.Τ.Π. επιμελήθηκε και τα «κουδούνια» μας την περασμένη σεζόν. Μετά από το διάλειμμα, αυτή η ατάκα ακουγόταν καθώς προσκαλούσαμε το κοινό να επιστρέψει στην αίθουσα.
Το άρθρο γράφτηκε ακούγοντας (ανά καιρούς όσα χρόνια είμαι ηθοποιός και τώρα όλα μαζεμένα στο εγκεφαλάκι μου):
Χριτς χρατς, σουτ σουτ, κλικ κλικ, πολλά παρόμοια κι έναν βλάκα (κάτι δικά μου) στην πρώτη σειρά παράστασης να του ξεφεύγει ένα «Όχι πάλι γλάρος» και να θυμώνει (δικαίως) τον Γιάννη Βόγλη…
Φωτογραφικό υλικό
