Τι συμβαίνει όταν η δόξα γίνεται το υποκατάστατο μιας αγάπης που δεν ήρθε ποτέ; Ο εικαστικός και σκηνοθέτης Ανδρέας Μπαλαούρας δεν ανεβάζει μια συμβατική βιογραφία, αλλά στήνει μια εικαστική performance-μανιφέστο στη σκηνή του Θεάτρου Τ.
Στην «Εντροπία», τρεις μυθικές μορφές —η Μαρία Κάλλας, η Φρίντα Κάλο και η Ιζαντόρα Ντάνκαν— «συνομιλούν» μέσα από το σώμα της performer Χριστίνας Γυφτάκη, αποκαλύπτοντας το πληγωμένο παιδί που επιβιώνει κάτω από το βάρος της παγκόσμιας αναγνώρισης. Σε μια συζήτηση που καταργεί τα σύνορα ανάμεσα στη φυσική, τη γλυπτική και την ψυχανάλυση, ο δημιουργός μάς εξηγεί στην Kulturosupa γιατί η μητρότητα παραμένει το πιο «επικίνδυνο» στερεότυπο και πώς η τέχνη καταγράφει τον λόγο της σιωπής, εκεί όπου οι λέξεις αδυνατούν να περιγράψουν την απώλεια.
Συνέντευξη στον Γιάννη Τσιρόγλου για την Κουλτουρόσουπα
-Ο τίτλος «Εντροπία» παραπέμπει στην τάση ενός συστήματος προς την αταξία. Πώς μεταφράζεται αυτή η φυσική έννοια στη συναισθηματική κατάσταση των τριών ηρωίδων σας;
Ο τίτλος «Εντροπία» λειτουργεί ως κεντρικός άξονας όχι μόνο σε επίπεδο θεματικής, αλλά και ως ψυχική κατάσταση των τριών ηρωίδων. Όπως στη φυσική η εντροπία περιγράφει τη φυσική ροπή ενός συστήματος προς την αταξία και τη μη αναστρεψιμότητα, έτσι και στις ζωές της Ιζαντόρα Ντάνκαν, της Μαρίας Κάλλας και της Φρίντα Κάλο η αταξία δεν είναι στιγμιαία· είναι μόνιμη συνθήκη ύπαρξης. Η εντροπία τους είναι εσωτερική. Πρόκειται για μια ψυχική διάλυση που προκύπτει από επιλογές, απώλειες και κοινωνικούς ρόλους που τις εγκλώβισαν. Και στις τρεις, το ζήτημα της μητρότητας —είτε ως εμπειρία είτε ως απουσία— λειτουργεί καταλυτικά, όχι ως προσωπική επιλογή, αλλά ως κοινωνική πίεση που δεν άφησε χώρο για ζωή, ανάσα ή καθημερινότητα που να τους ανήκει. Η Ντάνκαν βιώνει την εντροπία μέσα από το σώμα της: Ένα σώμα σε διαρκή φθορά και υπέρβαση. Η Κάλλας κουβαλά μια συναισθηματική εντροπία· η φωνή της υπήρξε απόλυτη τάξη και έλεγχος, ενώ η προσωπική της ζωή κατέρρευσε σε χάος. Η Κάλο ζει την εντροπία ως διαρκή πόνο και επιβίωση· το σώμα της διαλύεται και επανασυντίθεται μέσα από την τέχνη. Έτσι, η εντροπία στην παράσταση δεν αφορά μόνο τη διάλυση, αλλά και την αδυναμία επιστροφής σε μια «κανονικότητα» που δεν υπήρξε ποτέ. Η τέχνη γίνεται ο μόνος τρόπος να οργανωθεί προσωρινά το χάος.
-Ως εικαστικός, πώς προσεγγίζετε το «άδειο» της σκηνής; Λειτουργείτε ως ζωγράφος που προσθέτει χρώμα ή ως γλύπτης που αφαιρεί το περιττό από το σώμα της performer;
Το «άδειο» της σκηνής δεν το αντιμετωπίζω ως ουδέτερο χώρο, αλλά ως πεδίο μνήμης. Είναι ήδη φορτισμένο πριν εμφανιστεί το σώμα της performer. Τα παιδικά τραύματα και οι εμπειρίες που κουβαλούν οι ηρωίδες δεν εξαφανίζονται· διαμορφώνουν την κίνηση και την παρουσία τους. Η προσέγγισή μου βρίσκεται πιο κοντά στη γλυπτική της αφαίρεσης. Δεν προσθέτω για να καλύψω το κενό· αφαιρώ το περιττό, ώστε να αποκαλυφθεί το σώμα ως φορέας ιστορίας. Το σώμα της performer γίνεται το υλικό πάνω στο οποίο εγγράφονται οι ζωές της Κάλλας, της Κάλο και της Ντάνκαν. Το άδειο της σκηνής λειτουργεί σαν κοινός τόπος συνύπαρξης. Δεν γεμίζει, αλλά απογυμνώνεται. Και μέσα από αυτή την αφαίρεση, αποκαλύπτεται η ψυχική τους αταξία — μια κατάσταση που ξεκινά από την παιδική ηλικία και διαπερνά ολόκληρη την ενήλικη ζωή.
-Μαρία Κάλλας, Φρίντα Κάλο, Ιζαντόρα Ντάνκαν: ποιο ήταν το πρώτο «νήμα» που βρήκατε και τις ένωσε στο μυαλό σας σε μία κοινή αφήγηση;
Το πρώτο νήμα ήταν η οδυνηρή αντίφαση: Και οι τρεις υπήρξαν απόλυτα επιτυχημένες στην τέχνη τους, αλλά βαθιά ανεκπλήρωτες στην προσωπική τους ζωή. Η επιτυχία δεν λειτούργησε ως σωτηρία· συχνά έγινε αντιστάθμισμα μιας ζωής που δεν μπόρεσε να βιωθεί απλά. Δεν πρόκειται για βιογραφικό νήμα, αλλά για υπαρξιακό: Το σημείο όπου η τέχνη γίνεται καταφύγιο, επειδή αλλού δεν υπάρχει χώρος να σταθείς.
-Στην παράσταση φωτίζετε τη μητρική φιγούρα ως καθοριστικό πεπρωμένο. Πιστεύετε ότι οι καλλιτέχνες αυτού του βεληνεκού δημιουργούν για να «θεραπεύσουν» τα παιδικά τους τραύματα;
Η μητρική φιγούρα στην παράσταση δεν λειτουργεί ως απλή βιογραφική αναφορά, αλλά ως καθοριστικό πεπρωμένο. Δεν πιστεύω ότι οι καλλιτέχνες δημιουργούν συνειδητά για να θεραπεύσουν τα τραύματά τους. Δημιουργούν συχνά με την ψευδαίσθηση ότι η επιτυχία θα λειτουργήσει ως υποκατάστατο αγάπης. Η δημιουργία γίνεται μια σιωπηλή συμφωνία: «Αν πετύχω, θα αγαπηθώ». Όμως αυτή η αγάπη σπάνια έρχεται με τον τρόπο που έχει ανάγκη το παιδί μέσα τους. Η τέχνη, έτσι, δεν λειτουργεί ως θεραπεία, αλλά ως τρόπος αντοχής. Όχι για να κλείσουν οι πληγές, αλλά για να μπορέσουν να ζήσουν με αυτές.
-Τι είναι αυτό που καθιστά την «Εντροπία» μια εικαστική performance και όχι ένα συμβατικό βιογραφικό δράμα;
Η «Εντροπία» αρνείται συνειδητά τη γραμμική αφήγηση και τη ρεαλιστική αναπαράσταση. Δεν αφηγείται ζωές από την αρχή μέχρι το τέλος. Χρησιμοποιεί βιογραφικά θραύσματα ως εικαστικό υλικό. Το σώμα της performer, ο χώρος, το σουρεαλιστικό κείμενο και ο ήχος συνθέτουν ένα τοπίο ψυχικών καταστάσεων. Οι ηρωίδες δεν ενσαρκώνονται· διαχέονται. Δεν εμφανίζονται ως πρόσωπα, αλλά ως ίχνη και εσωτερικές ποιότητες. Η βιογραφία μετατρέπεται σε αίσθηση, εικόνα και εμπειρία.
-Πώς λειτούργησε η σύμπραξή σας με την Χριστίνα Γυφτάκη στη σύλληψη του έργου και πόσο «χώρο» αφήσατε στον δικό της κινησιολογικό αυτοσχεδιασμό;
Η συνεργασία με τη Χριστίνα Γυφτάκη βασίστηκε εξαρχής στη συν-δημιουργία. Το σώμα της λειτουργεί ως πεδίο μετάφρασης των ψυχικών τους καταστάσεων. Το σουρεαλιστικό κείμενο δεν «ερμηνεύεται»· λειτουργεί ως ερέθισμα. Η κίνηση προκύπτει ως αντίδραση, όχι ως διακόσμηση. Ο αυτοσχεδιασμός της έχει χώρο, αλλά μέσα σε σαφή όρια. Δεν είναι τυχαίος· είναι αναγκαίος.
-Στο έργο σας τα αντικείμενα «συνομιλούν» με την performer. Πώς ένα άψυχο αντικείμενο μπορεί να μετατραπεί στον πιο σκληρό συνομιλητή επί σκηνής;
Τα αντικείμενα στην «Εντροπία» δεν είναι σκηνικά. Είναι φορείς μνήμης. Δεν απαντούν, δεν συμπονούν, δεν παρηγορούν — και ακριβώς γι’ αυτό είναι αμείλικτα. Η performer προβάλλει πάνω τους ανάγκες και απώλειες, και εκείνα επιστρέφουν μόνο σιωπή και βάρος. Έτσι, το άψυχο αποκτά δύναμη και γίνεται ο πιο σκληρός συνομιλητής.
-Αν έπρεπε να διαλέξετε μία φράση ή ένα χρώμα που να χαρακτηρίζει την καθεμία από τις τρεις γυναίκες στο δικό σας σουρεαλιστικό σύμπαν, ποια θα ήταν αυτά;
Στο δικό μου σουρεαλιστικό σύμπαν, οι τρεις γυναίκες ενώνονται σε ένα κοινό κόκκινο χρώμα και σε μία φράση: «Αγκάλιασέ με». Το κόκκινο δεν αφορά μόνο το πάθος, αλλά την έκθεση, τον πόνο και την ανεκπλήρωτη ανάγκη για αγάπη.
-Σήμερα, στην εποχή της απόλυτης ψηφιακής έκθεσης, η «δόξα» παραμένει το ίδιο αδηφάγα για τη γυναικεία ψυχή όσο την εποχή των ηρωίδων σας;
Η «δόξα» παραμένει αδηφάγα για τη γυναικεία ψυχή, αλλά έχει αλλάξει μορφή και όρους. Τότε, η δόξα σχετιζόταν άμεσα με το έργο… Σήμερα, η διασημότητα δεν συμβαδίζει απαραίτητα με το έργο. Η αδηφαγία της δόξας παραμένει — η ανάγκη να αγαπηθείς, να αναγνωριστείς, να επιβεβαιωθείς — αλλά οι όροι της είναι διαφορετικοί και πιο επιφανειακοί.
-Παρουσιάζετε τους άνδρες που τις σημάδεψαν. Στο δικό σας έργο λειτουργούν ως καταλύτες δημιουργίας ή ως δεσμά που εμπόδισαν την πλήρη ελευθερία τους;
Στο έργο μου οι άνδρες που σημάδεψαν τις ηρωίδες λειτουργούν ως καθρέφτες και καταλύτες της εσωτερικής τους ζωής. Οι σύντροφοί τους, όμως, ήταν και η συνέχεια των μανάδων τους — αναγκαίοι για να υπάρξουν ως όντα σε σχέση… Στο έργο, λειτουργούν ταυτόχρονα ως δεσμά και ως καταλύτες· περιορίζουν, αλλά και αναδεικνύουν την ένταση που τροφοδοτεί τη δημιουργία τους.
-Ποιο κοινωνικό στερεότυπο του παρελθόντος θεωρείτε ότι παραμένει το πιο «ανθεκτικό» και επικίνδυνο για τη γυναίκα του 2026;
Το πιο ανθεκτικό και επικίνδυνο κοινωνικό στερεότυπο που παραμένει για τη γυναίκα του 2026 είναι η ιδέα ότι η ολοκλήρωση και η αξία της συνδέονται άμεσα με τη μητρότητα. Η αγωνία να γίνει μητέρα συνεχίζει να της ασκεί τεράστια πίεση και συχνά την οδηγεί σε εξουθενωτικές διαδικασίες ψυχής και σώματος.
– Ποιο ρόλο παίζει το ηχητικό τοπίο του Μάριου Αποστολακούλη στην παράσταση; Λειτουργεί ως ο «χτύπος της καρδιάς» της performance;
Το ηχητικό τοπίο λειτουργεί ως ο «χτύπος της καρδιάς» της performance: Όχι μόνο συνοδεύει, αλλά συνδιαμορφώνει την εξέλιξη του έργου, υπογραμμίζοντας τις εσωτερικές συγκρούσεις, την ένταση της εντροπίας και τις ψυχικές καταστάσεις των ηρωίδων.
-Τι είδους διάλογο περιμένετε να ανοίξετε με το κοινό της Θεσσαλονίκης;
Θέλω να ανοίξω έναν διάλογο που ξεπερνά την απλή παρακολούθηση… Στόχος μου είναι να προκαλέσω το κοινό να σκεφτεί τι τους ορίζει, τι τους περιορίζει και τι αφήνουν πίσω από φόβο ή συνήθεια.
-Ποια είναι η μεγαλύτερη σκηνοθετική πρόκληση όταν καλείσαι να αποδώσεις την ευαλωτότητα χωρίς να καταφύγεις στον μελοδραματισμό;
Η πρόκληση είναι να αφήσω αυτά τα στοιχεία να αναδυθούν φυσικά… ώστε η ευαλωτότητα να γίνει αισθητή ως δύναμη και όχι ως θλίψη. Η εντροπία τους, η ψυχική τους αταξία, γίνεται έτσι κινητική και εικαστική εμπειρία, χωρίς μελόδραμα, αλλά με αλήθεια και ένταση.
-Η Φρίντα Κάλο λέει στο έργο ότι της αρέσουν τα σύννεφα γιατί δεν χρειάζεται να κρυφτούν. Για εσάς, τι σημαίνει πραγματική καλλιτεχνική ελευθερία σήμερα;
Για ’μένα, η πραγματική καλλιτεχνική ελευθερία σήμερα σημαίνει να μπορείς να δημιουργήσεις πλήρως εκτεθειμένος, χωρίς να σε περιορίζουν κοινωνικά στερεότυπα, φόβοι ή προσδοκίες. Είναι να είσαι «σύννεφο», εκτεθειμένος αλλά αληθινός, αφήνοντας την τέχνη να λειτουργήσει ως καθρέφτης της ψυχής.
ΤΑΥ
«Εντροπία» των Ανδρέα Μπαλαούρα, Χριστίνα Γυφτάκη.
Πρεμιέρα: 27/02 – Συνέντευξη: Ανδρέας Μπαλαούρας
Ενας σουρεαλιστικός κόσμος όπου τα αντικείμενα «συνομιλούν» με την performer. Στόχος είναι να αναδειχθεί πώς τα κοινωνικά στερεότυπα του παρελθόντος επιβιώνουν μέχρι σήμερα, εγκλωβίζοντας «πληγωμένα παιδιά» σε ενήλικα σώματα και προκαθορισμένα πρότυπα συμπεριφοράς.
Σκηνοθεσία: Ανδρέας Μπαλαούρας. Ερμηνεύουν: Χριστίνα Γυφτάκη.
Ημέρες και ώρες παραστάσεων: 27, 28 Φεβρουαρίου & 1 Μαρτίου 6, 7 & 8 Μαρτίου. Παρασκευή & Σάββατο 21:15, Κυριακή 19:00
Αναλυτικές πληροφορίες για τη παράσταση θα βρείτε εδώ
Tags: #ΑνδρέαςΜπαλαούρας #ΧριστίναΓυφτάκη #Εντροπία #ΘέατροΤ #Θεσσαλονίκη #PerformanceArt #ΜαρίαΚάλλας #ΦρίνταΚάλο #ΙζαντόραΝτάνκαν #Kulturosupa
