Σε έναν κόσμο που κατακλύζεται από τη φλυαρία και τις έτοιμες απαντήσεις, ο Πέτρος Σεβαστίκογλου επιλέγει τη δύναμη της σιωπής και την ένταση του σώματος. Δεν είναι ένας συμβατικός σκηνοθέτης· είναι ένας καλλιτέχνης που τολμά να κινηματογραφεί το ένστικτο, αρνούμενος να εγκλωβιστεί στους «προστατευτικούς τοίχους» της λογικής και στους διδακτισμούς της κλασικής αφήγησης.

Μετά από μια σπουδαία διεθνή διαδρομή που εκτείνεται από την Πολωνία έως την Κίνα, επιστρέφει με τις «Κραυγές» (Cries). Μια ταινία-μανιφέστο, όπου ο λόγος υποχωρεί για να αφήσει χώρο στη μουσική των The Prefabricated Quartet και στην ατίθαση κίνηση των ηρώων του. Για τον ίδιο, ο κινηματογράφος δεν είναι «προϊόν», αλλά ένας θεραπευτικός καθρέφτης και ένας τόπος συνάντησης.

Στη συζήτηση που ακολουθεί για την Kulturosupa, ο αιρετικός δημιουργός μάς ξεναγεί στον δικό του, λυρικό κόσμο. Μιλά για τη γυναικεία απελευθέρωση, τη «σωματικότητα» της τέχνης, τη διδασκαλία στο Εθνικό Θέατρο και την ανάγκη να γκρεμίσουμε το κοινωνικά «φυσιολογικό» για να βρούμε την αυθεντική μας φλόγα.

Συνέντευξη στον Γιάννη Τσιρόγλου για την Κουλτουρόσουπα

-Οι «Κραυγές» περιγράφονται ως μια ταινία χωρίς συμβατικούς διαλόγους. Πώς επηρεάζει αυτή η επιλογή τον τρόπο που ο θεατής συνδέεται με το συναίσθημα των τριών ηρωίδων;

Η τέχνη δεν επικοινωνεί μόνο μέσω του λόγου. Και ο βουβός κινηματογράφος μετέφερε συναισθήματα και ιδέες. Πρέπει ο θεατής να έχει τη διάθεση να ανοιχτεί σε μη συνηθισμένους τρόπους αφήγησης.

-Στο έργο σας, η απόδραση στην άγρια φύση προσφέρει ελευθερία. Είναι η φύση για εσάς ο μόνος χώρος όπου το άτομο μπορεί να αποβάλει τους κοινωνικούς του ρόλους;

Η φύση δεν είναι ο μόνος χώρος. Ο καθένας πρέπει να βρει τον χώρο που του ταιριάζει. Η φύση όμωςείναι ένας σιωπηλός χώρος, όπου η περισυλλογή μάς προστατεύει από τη βοή του κόσμου. Αυτή η σιωπή είναι αναγκαία για να προσδιορίσουμε ξανά τα κοινωνικά αποδεκτά.

-Μετράτε 18 χρόνια κοινής πορείας. Στις «Κραυγές», η μουσική φαίνεται να «αφηγείται» όσα δεν λέγονται. Πώς δουλέψατε πάνω στη δομή της ταινίας ώστε ο ήχος να γίνει ο πρωταγωνιστής;

Οι Prefabricated Quartet είναι 18 χρόνια συνοδοιπόροι στην αναζήτηση ενός διαφορετικού τρόπου αφήγησης. Από τις πρώτες ιδέες του σεναρίου αρχίζουμε να ανταλλάζουμε κείμενα και φωτογραφίες με μουσική. Είναι ουσιαστικά συν-σεναριογράφοι. Η μουσική τους συμπεριλαμβάνει ήχους από την ταινία και ο ήχος που δουλεύουμε μαζί έχει μια μουσικότητα. Μια πολυφωνική αφήγηση.

-Εστιάζετε στον «δαιδαλώδη και ατίθασο ψυχισμό της γυναίκας». Τι ήταν αυτό που σας ώθησε να επιλέξετε τρεις γυναίκες διαφορετικών ηλικιών για να μιλήσετε για την καταπίεση και την αφύπνιση;

Όταν μιλάω για «δαιδαλώδη και ατίθασο ψυχισμό της γυναίκας», αναφέρομαι στην κυρίαρχη ανδρική αντίληψη για τον γυναικείο ψυχισμό. Ό,τι δεν μπορούμε να  κατανοήσουμε, το απλοποιούμε. Τρεις γυναίκες, τρεις ηλικίες. Διαφορετική καταπίεση, διαφορετική αφύπνιση. Τρεις διαφορετικές ανθρώπινες διαδρομές που θα συναντηθούν, για να συμπορευτούν και να απελευθερωθούν.

-Η κριτική έκανε λόγο για «σωματικό κινηματογράφο». Πώς καθοδηγήσατε τις ηθοποιούς σας (Αγλαΐα Παππά, Μαργαρίτα Αλεξιάδη κ.α.) ώστε να μεταδώσουν την ένταση της «κραυγής» μέσα από την κίνηση και το βλέμμα;

Όταν ο λόγος είναι περιορισμένος, το σώμα μιλάει τη δική του γλώσσα, επιβεβαιώνει τον λόγο, τον συμπληρώνει ή ακόμα και τον αμφισβητεί. Ο κινηματογράφος μπορεί να καταγράψει τον λόγο της σιωπής. Με τους ηθοποιούς προσπαθήσαμε να προσδιορίσουμε τον κάθε χαρακτήρα μέσα από τις σωματικές του εκφράσεις.

-Στη σύνοψη αναφέρεται ότι η αναζήτηση ενός νέου τρόπου ύπαρξης έχει ως τίμημα τη σύγκρουση. Είναι η ρήξη με το «φυσιολογικό» απαραίτητη προϋπόθεση για την αυθεντικότητα;

Πρέπει να ορίσουμε τι είναι φυσιολογικό για τον καθένα. Αυτή η αναζήτηση έρχεται συχνά σε σύγκρουση με το κοινωνικά αποδεκτό που δεν είναι πάντα το φυσιολογικό. Συχνά, βολευόμαστε στο να ακολουθούμε κανόνες και, χωρίς να το συνειδητοποιήσουμε, αποκρυνόμαστε από τις πραγματικές μας ανάγκες.

-Αναφέρετε στο σημείωμά σας ότι η ιστορία υιοθετεί μια λυρική σύνθεση. Πόσο δύσκολο είναι για έναν δημιουργό να «εμπιστευτεί» το συναίσθημα έναντι της παραδοσιακής πλοκής;

Στις σχολές μαθαίνουμε τους κλασικούς κανόνες αφήγησης. Ο σκοπός δεν είναι να τις αναιρέσουμε, αλλά να τις εμπλουτίσουμε. Η λυρική σύνθεση εμπεριέχει αυτούς τους κανόνες, αλλά απευθύνεται περισσότερο στη συναισθηματική νοημοσύνη του θεατή. Για τον δημιουργό είναι επίσης δύσκολο να «εμπιστευτεί» το δικό του συναίσθημα και να μην βολευτεί στο να ακολουθήσει τους προκαθορισμένους δρόμους.

 -Στο σημείωμά σας γράφετε πως έχουμε χάσει την αίσθηση της τραγωδίας και μένουμε λογικοί ενώ μέσα μας φλεγόμαστε. Μπορεί ο κινηματογράφος σήμερα να μας επανεκπαιδεύσει στο να «αισθανόμαστε» βαθιά;

Στην τέχνη, στη φιλία, στον έρωτα, αν παραμείνουμε μόνο λογικοί δεν θα βιώσουμε κάτι μεγαλύτερο από εμάς, θα παραμείνουμε μέσα στους προστατευτικούς τοίχους που χτίζουμε γύρω μας. Η τέχνη μπορεί να αναδείξει αυτήν τη φλόγα που αναζητά μια πνοή για να αναζωπυρωθεί.

-Οι «Κραυγές» είναι μια ανεξάρτητη παραγωγή. Ποιες είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις για έναν «αβανγκάρντ» δημιουργό στο ελληνικό τοπίο του 2026;

Ένας Άγγλος διανομέας είχε χαρακτηρίσει τις ταινίες μου σαν UFO, Unidentified Film Objects (μη αναγνωρίσιμα φιλμικά αντικείμενα). Ένα προϊόν πρέπει να μπορεί να ταξινομηθεί για να προσδιοριστεί η αξία του. Μια ταινία όμως δεν είναι προϊόν. Η χρηματοδότησή της από κρατικούς φορείς γίνεται όλο και πιο δύσκολη. Υπάρχει προτίμηση στις ταινίες που ακολουθούν τους γενικά αποδεκτούς κανόνες.

-Από τον «Άνεμο στην πόλη» (1997) μέχρι σήμερα, πώς έχει αλλάξει η δική σας ανάγκη πίσω από την κάμερα; Αναλαμβάνετε συχνά και τη φωτογραφία· είναι αυτός ένας τρόπος να έχετε τον απόλυτο έλεγχο της εικόνας;

Το σημαντικό δεν είναι ο έλεγχος της εικόνας, αλλά η συν-δημιουργία με τους ηθοποιούς. Όταν δεν υπάρχει συνεργείο, η σχέση με τους ηθοποιούς είναι πιο ισότιμη. Είμαστε εκτεθειμένοι με τον ίδιο τρόπο. Το σενάριο το γράφω με την κάμερα, αυτοσχεδιάζουμε με τους ηθοποιούς και η κάμερα δεν είναι πια ένα απλό μέσο καταγραφής αλλά ένας ενεργός ρόλος της ιστορίας.

-Διδάσκετε στη σχολή του Εθνικού Θεάτρου και στην ταινία συμμετέχουν νέα ταλέντα. Τι είναι αυτό που προσπαθείτε να μεταλαμπαδεύσετε στους νέους καλλιτέχνες σχετικά με την ελευθερία στην τέχνη;

Η ελευθερία είναι ό,τι πιο σημαντικό στην τέχνη, αλλά αν δεν συμπορεύεται με την πειθαρχία,μπορεί να γίνει ένας άγονος αυτοσκοπός.

-Μία από τις συζητήσεις στην Ταινιοθήκη αφορά την ανδρική ματιά πάνω στα γυναικεία βλέμματα. Πώς διαχειρίζεστε εσείς ως άνδρας σκηνοθέτης αυτή την ισορροπία όταν καταπιάνεστε με τη γυναικεία επιθυμία;

Στο σενάριο δούλεψα με την Ειρήνη Λαμπρινοπούλου που ήταν μαθήτριά μου στο τμήμα σκηνοθεσίας της σχολής του Εθνικού Θεάτρου. Είχα την ανάγκη μιας νέας γυναικείας ματιάς,για να συμπορευτούμε στην αναζήτηση της γυναικείας επιθυμίας.

-Πιστεύετε ότι το σινεμά μπορεί να λειτουργήσει ως καθρέφτης για τα δικά μας αδιέξοδα;

Η καλλιτεχνία μπορεί να είναι ένας θεραπευτικός καθρέφτης, όμως η κακοτεχνία μπορεί να είναι ένας παραμορφωτικός και τραυματικός καθρέφτης.

-Η ταινία σας συμμετείχε σε διεθνή διαγωνιστικά τμήματα. Πού βρίσκεται το ελληνικό σινεμά σήμερα σε σχέση με την ευρωπαϊκή πρωτοπορία;

Νομίζω ότι ο πρωτοποριακός κινηματογράφος συναντάει τις ίδιες δυσκολίες παγκοσμίως. Ο κινηματογράφος είναι μια πολύ ακριβή τέχνη και απαιτείται από τους χρηματοδότες, κρατικούς ή ιδιώτες, να προσφέρει μια οικονομική απόδοση. Η πρωτοπορία δεν είναι ποτέ αποδοτική μέχρι να γίνει ευρέως αποδεκτή και τότε εμφανίζεται μια νέα πρωτοπορία. Στην Ελλάδα, όπως και στην Ευρώπη, υπάρχουν πολύ αξιόλογοι καλλιτέχνες που έχουν το κουράγιο να βαδίσουν σε απάτητα μονοπάτια.

-Επιλέγετε να συνοδεύετε τις προβολές με δια ζώσης συζητήσεις (Q&A). Είναι αυτή η «τελετουργία» ο τρόπος για να παραμείνει ζωντανή η αίθουσα απέναντι στην κυριαρχία του streaming;

Η τέχνη πρέπει να είναι ένας τόπος συνάντησης για τους θεατές και τους δημιουργούς. Μια ταινία μπορεί να είναι η αφορμή για γόνιμες συζητήσεις, όπου μπορούμε να ακούσουμε διαφορετικές απόψεις από τις δικές μας.

-Πολλοί κριτικοί χαρακτήρισαν τις «Κραυγές» ως μια «κινηματογραφημένη θεατρική performance». Πώς η εμπειρία σας από τη σκηνοθεσία στο θέατρο (σε Ελλάδα και εξωτερικό) επηρέασε τον τρόπο που στήσατε τα «κάδρα» και τις σωματικές δράσεις των ηθοποιών σας σε αυτή την ταινία;

Θεωρώ ότι είναι ένας απλουστευμένος χαρακτηρισμός. Η ανάγκη να βάλουμε σε γνώριμες κατηγορίες ένα έργο τέχνης μάς περιορίζει. Δεν θεωρώ πως έχω κάνει μια «κινηματογραφημένη θεατρική performance». Οι δύο τέχνες έχουν πολλά κοινά στοιχεία αλλά και ριζικές διαφορές. Όταν περνώ από μια τέχνη στην άλλη,προσπαθώ όσο καλύτερα μπορώ να μιλήσω με τη γλώσσα της.

-Στο θέατρο ο λόγος είναι συχνά ο απόλυτος κυρίαρχος, ενώ στις «Κραυγές» επιλέγετε τη σχεδόν ολοκληρωτική σιωπή. Λειτουργεί αυτή η ταινία ως μια δική σας εσωτερική «αντίδραση» ή αποτοξίνωση από τη φλυαρία και τη στιχομυθία της θεατρικής σκηνής;

Το κακό θέατρο είναι φλύαρο. Μια ταινία με περιορισμένο ή ανύπαρκτο λόγο μπορεί επίσης να είναι φλύαρη. Η καλή τέχνη δεν είναι φλύαρη, μιλάει για την ουσία των πραγμάτων και πρέπει να αφήνει τη δυνατότητα στον θεατή μέσα από το έργο να ακούσει και τη δική του φωνή.

-Ως δάσκαλος στη σχολή του Εθνικού Θεάτρου, βλέπετε τους νέους ηθοποιούς να έχουν την ανάγκη για έναν πιο «σωματικό» και λιγότερο «εγκεφαλικό» τρόπο έκφρασης; Πόσο εύκολο ήταν να μεταφέρετε αυτή τη διδακτική προσέγγιση από τη σχολή στο set της ταινίας;

Το σημαντικό δεν είναι αν ο τρόπος έκφρασης είναι σωματικός ή εγκεφαλικός, σημασία έχει να είναι αυθεντικός και να εξυπηρετεί την αφήγηση. Η φόρμα δεν πρέπει να υπερτερεί του νοήματος.

Πρόγραμμα Προβολών & Παράλληλων Εκδηλώσεων

Κάθε προβολή μετατρέπεται σε αφορμή διαλόγου με προσκεκλημένους από τον χώρο της υποκριτικής, της ψυχικής υγείας και της κριτικής.

ΑΘΗΝΑ: Ταινιοθήκη της Ελλάδος

• Σάββατο 14/02 (17:00): Έναρξη προβολών & Q&A με τον Πέτρο Σεβαστίκογλου.

• Κυριακή 15/02 (19:00): «Η υποκριτική ως σωματική εμπειρία». Συζήτηση με την πρωταγωνίστρια Μαργαρίτα Αλεξιάδη.

• Σάββατο 21/02 (17:00): Q&A με τον σκηνοθέτη.

• Κυριακή 22/02 (19:00): «Όταν η ταινία “μιλά” πριν μιλήσουμε εμείς». Η Ντενίς Νικολάκου (Cinematherapy by ΕΚΚΟΜΕΔ) αναλύει τη σύγκρουση του κοινωνικά ελεγχόμενου σώματος.

• Κυριακή 01/03 (19:00): «Ανδρική ματιά και γυναικεία βλέμματα». Συντονίζει η κριτικός Ασπασία Λυκουργιώτη.

• Κυριακή 08/03 (19:00): Θεματική συζήτηση (θα ανακοινωθεί σύντομα).

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ: Αίθουσα «Σταύρος Τορνές» (Αποθήκη 1, Λιμάνι)

• Πέμπτη 26/02 έως Κυριακή 01/03 (20:30): Ειδικές προβολές.

• Πέμπτη 26/02: «Τα ηχητικά τοπία των Κραυγών». Ο σκηνοθέτης και οι The Prefabricated Quartet συζητούν για τον πρωταγωνιστικό ρόλο του ήχου.