«Σπασμένο Τηλέφωνο». Για το έργο Ολεάννα του Ντέιβιντ Μάμετ. Από τη θεατρική στήλη «Σωφέρ» της Ζωής Ταυλαρίδου.
Ένα σπασμένο τηλέφωνο “χτυπάει” ρυθμικά σε ένα χωράφι γεμάτο ελιές. Μόλις έχει βρέξει… Ο αέρας εκσφενδονίζει το κουδούνισμα του τηλεφώνου προς κάθε δυνατή κατεύθυνση και τινάζει τις ελιές δεξιά κι αριστερά παντού. Κείτονται στο χώμα αυτές, ανήμπορες να αλλάξουν χρώμα και διάθεση. Περιμένουν τη συγκομιδή τους. Όμως, κανείς δε φαίνεται να ενδιαφέρεται να τις μαζέψει, να τις καθαρίσει και να τις βάλει στο γυάλινο μπωλ. Το τηλέφωνο χτυπάει ρυθμικά, εξακολουθώντας να επιδιώκει την επικοινωνία ανάμεσα στη γη και τον αέρα. Πώς να επικοινωνήσουν ωστόσο αυτά; Ο αέρας διαμελίζει, διασκορπά, διαλέγεται και διαπερνά οτιδήποτε βρεθεί στο διάβα του. Εισβάλλει στα ρουθούνια μας, ανακατεύει τα μαλλιά μας, χαϊδεύει ενίοτε το μέτωπό μας, μας παίρνει και μας σηκώνει. Η δε γη μας υποδέχεται, μας αγκαλιάζει, μας σταθεροποιεί, μονολογεί, πεισμώνει και θεμελιώνει. Τρίβει τις πατούσες μας, μας γεμίζει με λάσπη, μας θερμαίνει και μας παρέχει ασφάλεια και σιγουριά. Το σπασμένο τηλέφωνο έχει την τιμητική θέση στο χωράφι. Καλείται να ενδυναμώσει τη σχέση γης κι αέρα και να εναρμονίσει τα δύο στοιχεία. Πώς όμως αυτά θα επικοινωνήσουν μέσω ενός σπασμένου τηλεφώνου; Πώς θα επικοινωνήσουν, εφόσον ομιλούν διαφορετικές γλώσσες; Και με ποιον τρόπο οι ελιές θα φθάσουν επιτέλους στον προορισμό τους, μέσω της γης ή του αέρα;
Η αυθεντική επικοινωνία θεμελιώνεται στην Αλήθεια, στο Είναι που διαφοροποιείται από το Φαίνεσθαι και το Θεωρείσθαι. Αλήθεια είναι αυτό που υφίσταται ως ολόκληρο και δε λησμονιέται, δεν υποχωρεί στη δύναμη της λήθης. Και ολοκληρώνεται αυτό που διατηρεί ακέραια την ουσία του, μεταμορφώνοντας δημιουργικά τα εξωτερικά του χαρακτηριστικά μέσα από ένα αέναο κύκνειο άσμα. Ακέραια την ουσία τη διατηρούν το συναίσθημα και η διαίσθηση. Η διανοητική ικανότητα του Ανθρώπου δυστυχώς περιγράφεται ή αξιολογείται με αριθμητικούς δείκτες, καθώς φθάνει σε ένα όριο από μόνη της. Άδικη, ατέρμονη και άτοπη, ωστόσο, θα ήταν οποιαδήποτε προσπάθεια ποσοτικού προσδιορισμού του συναισθήματος, της διαίσθησης και κατ΄επέκταση της αλήθειας. Η αλήθεια του καθενός -θα μου πείτε- είναι διαφορετική. Δεν υπάρχει στην αλήθεια σταθερό σημείο. Η αλήθεια συνεχώς μεταβάλλεται, όπως διατείνονται μερικοί. Και εάν ακόμη φαίνεται διαφορετική η αλήθεια για τον καθένα, ποιος μας λέει ότι η ουσία της δεν είναι μία, αναλλοίωτη και διαχρονική; Η αλήθεια μου και η αλήθεια σου… Αποδεικνύεται πως είναι διαφορετικές; Ή απλά συζητάμε τη μία και μοναδική μας αλήθεια μέσα από ένα σπασμένο τηλέφωνο; Ποια αλήθεια είναι αληθινή;
Οι άνθρωποι συνήθως επικοινωνούν στη σκηνή ενός θεάτρου του παραλόγου:
– Θέλω να σε φροντίσω. Θέλω να σε βοηθήσω. Θέλω να είμαι δίπλα σου. Θέλω να σε ενθαρρύνω.
– Όχι. Θέλεις να με εκμεταλλευτείς. Θέλεις να με διαφθείρεις. Θέλεις να γράψεις τη δική μου ιστορία.
– Είσαι ο αέρας μου.
– Όχι. Είμαι η γη σου.
Ποιος είμαι… Ποια είσαι…
Και το καημένο το σπασμένο τηλέφωνο, που επιδιώκει φιλότιμα να μας “ενώσει” ή να μας συγκεράσει απαλά, οφείλει το ράγισμά του ίσως στη διαφορά της ηλικίας, του status quo και των άλλων εξωτερικών χαρακτηριστικών που τυχαίνει να έχουμε, στην κατ΄επίφαση διαφορά στις αλήθειες μας και τα συναισθήματά μας, ή απλώς στη διαφορετική μας γλώσσα, στον διαφορετικό τρόπο με τον οποίον εθιζόμαστε στην επαφή μας με τον περίφημο Άλλον.
Η Αλήθεια στην ουσία της είναι μία και μοναδική.
Το έργο ΟΛΕΑΝΝΑ του Ντέιβιντ Μάμετ σε μετάφραση και σκηνοθεσία του Νικορέστη Χανιωτάκη στο Θέατρο Αυλαία αποτελεί ένα μάθημα Α-λήθειας και Λήθης. Τα βιβλία, τα με σπουδή και τάξη τοποθετημένα σε στοίβες επάνω στο γραφείο ενός καθηγητή πανεπιστημίου, μας προκαλούν να τα αφήσουμε αδιάβαστα και άχρηστα. Δεν υπάρχει μεγαλύτερος θησαυρός από το χιλιοανοιγμένο και πολυδιαβασμένο, σε άθλια κατάσταση βιβλίο, αυτό που διαβάστηκε, μελετήθηκε και κατανοήθηκε, ως αποκρυστάλλωση ενός άρτιου και ουσιαστικού παιδαγωγικού, εκπαιδευτικού και ακαδημαϊκού συστήματος έρευνας και παραγωγής της γνώσης. Μια φοιτήτρια που δεν καταλαβαίνει τι διαβάζει, ερωτά και αμφισβητεί, ψάχνει για συμπαραστάτη στην ανίχνευση της γνώσης και την έρευνα. Φαίνεται αφελής κι αδύναμη στη μακαριότητα της διανοητικής της αδυναμίας. Ο καθηγητής προθυμοποιείται να την βοηθήσει, να της συμπαρασταθεί, προσπαθώντας να της αποδείξει τη ματαιότητα των υλικών πραγμάτων και το πεπερασμένο της γνώσης μπροστά στην αξία άλλων υπερ-λογικών και ίσως παράλογων στοιχείων που συνθέτουν και συγκροτούν την πολιτισμική ιστορία του κόσμου. Άλλωστε, τα πάντα ρει. Όλα μεταβάλλονται αναλόγως των συνθηκών. Τι αξία έχει ένα βιβλίο; Η αμφισβήτηση αυτή της αλήθειας, της ηθικής και της γνώσης, και η θεώρηση των πραγμάτων στη βάση της ανθρώπινης ευτυχίας και όχι του ακαδημαϊκού συμφέροντος φαντάζει στα μάτια της φοιτήτριας εξαιρετικά προκλητική και καθαρά σοφιστική, υποκριτική και παράλογη πράξη. Την εξοργίζει. Θεωρεί ότι το οικοδόμημα της κοινωνίας της γνώσης και της δύναμης του IQ θα καταρρεύσει. Ποιο είναι το νόημα της εκπαίδευσης, εάν η αλήθεια δεν κρύβεται στην επιστήμη; Ξεκινάει λοιπόν επί σκηνής ένας πόλεμος ανάμεσα στις υποκειμενικές αλήθειες ενός άνδρα που “εξουσιάζει” και μιας γυναίκας που “εξουσιάζεται”. Ο πόλεμος αυτός λαμβάνει το χρώμα της σεξουαλικής παρενόχλησης. Δε γίνεται σαφές το ποιος είναι αυτός τελικά που παρενοχλεί σεξουαλικά τον άλλον. Ίσως ο καθηγητής παρενόχλησε τη φοιτήτρια. Ίσως η φοιτήτρια παρενόχλησε τον καθηγητή. Δεν έχει σημασία. Αυτό που ερεθίζει τη σκέψη είναι η ερωτική σχέση που ανέκαθεν υπήρχε ανάμεσα στην Α-λήθεια και τη Λήθη, το Ψέμα δηλαδή. Η αλήθεια παρενοχλεί το ψέμα και το ψέμα την αλήθεια. Και όσο και να έχουμε συνηθίσει να θεωρούμε ότι η αλήθεια είναι κάτι υποκειμενικό και ασταθές, η παράσταση αποδεικνύει ότι η αλήθεια είναι μία, αρκεί το τηλέφωνο να ενώσει αρμονικά τα σπασμένα του κομμάτια, αρκεί οι άνθρωποι να μάθουν να επικοινωνούν, να διαλέγονται, να μοιράζονται, να εκφράζουν τα συναισθήματά τους. Η ολοκλήρωση της παράστασης επέρχεται μόλις οι δύο αυτοί άνθρωποι βρουν τον τρόπο να επικοινωνήσουν ουσιαστικά και να δουν ο ένας μέσα στον άλλον. Η αλήθεια τους αναδύεται από το σκοτάδι προς το φως αυθεντικά κι αληθινά.
Αντί Επιλόγου: Σας παραθέτω το τραγούδι της Demy “Η Αλήθεια Μοιάζει Ψέμα”.
Κι όπως πάντα, περιμένω με αγωνία τις σκέψεις και τα σχόλιά σας.
α) DEMY. “Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΜΟΙΑΖΕΙ ΨΕΜΑ”.
Κάνω πως φεύγω μα όλο εδώ μένω
Να διώχνω το φόβο του να μη σε έχω
Λες είναι εντάξει μα τι μου ‘χες τάξει
Εμένα έχω χάσει για να σε βρω
Λες πως θα φτιάξει μα έχεις τόσο αλλάξει,
τον εαυτό μου έχω χάσει μα δεν είναι αρκετό
Λες πώς είναι απλό, να σε συγχωρώ
κι όλο πάλι απ’ την αρχή
Η αλήθεια μοιάζει ψέμα
Πως κοιτάξαμε στα μάτια τον χρόνο
Πως αντέξαμε τον πόνο, μα το νιώθω πια, είναι πια αργά
Κι όλο ψάχνω ένα βλέμμα
Να μου πει πως δεν αξίζει να μείνω
Τις συνήθειες πώς να σβήνω, και το νιώθω πια
Η αλήθεια μοιάζει ψέμα
Πως κοιτάξαμε στα μάτια τον χρόνο
Πως αντέξαμε τον πόνο, μα το νιώθω πια, είναι πια αργά
Κι όλο ψάχνω ένα βλέμμα
Να μου πει πως δεν αξίζει να μείνω
Τις συνήθειες πώς να σβήνω, και το νιώθω πια, είναι πια αργά
Ψάχνω σε μια ματιά μια λάμψη απ’ τα παλιά
ψάχνω έναν λόγο να μείνω εδώ
Δείξε πως μ ‘αγαπάς, πως όσο εγώ πονάς
όταν στα μάτια μου, βλέπεις κενό
Λες πως θα φτιάξει μα έχεις τόσο αλλάξει,
τον εαυτό μου έχω χάσει μα δεν είναι αρκετό
Λες πώς είναι απλό, να σε συγχωρώ
κι όλο πάλι απ’ την αρχή
Η αλήθεια μοιάζει ψέμα
Πως κοιτάξαμε στα μάτια τον χρόνο
Πως αντέξαμε τον πόνο, μα το νιώθω πια, είναι πια αργά
Κι όλο ψάχνω ένα βλέμμα
Να μου πει πως δεν αξίζει να μείνω
Τις συνήθειες πώς να σβήνω, και το νιώθω πια, είναι πια αργά
Η αλήθεια μοιάζει ψέμα
Πως κοιτάξαμε στα μάτια τον χρόνο
Πως αντέξαμε τον πόνο, μα το νιώθω πια, είναι πια αργά
Κι όλο ψάχνω ένα βλέμμα
Να μου πει πως δεν αξίζει να μείνω
Τις συνήθειες πώς να σβήνω, και το νιώθω πια, είναι πια αργά.
========================================================================
7α Θεατρικά Κουλτουροβραβεία Θεσσαλονίκης 2017
ΤΕΛΕΤΗ ΑΠΟΝΟΜΗΣ ΒΡΑΒΕΙΩΝ – ΔΕΥΤΕΡΑ 19 ΙΟΥΝΙΟΥ 2016 – ΘΕΑΤΡΟ ΑΘΗΝΑΙΟΝ
Πρώτες πληροφορίες για τη μεγάλη βραδιά – Προσκλήσεις: ΕΔΩ
=================================================================================
Τι παίζουν τα θέατρα στη Θεσσαλονίκη τώρα.
Πρόγραμμα παραστάσεων ΕΔΩ
==================================================================================
ΕΙΔΑΜΕ & ΣΧΟΛΙΑΖΟΥΜΕ ΕΔΩ
===========================================================================
Φωτογραφικό υλικό
