Εκείνο που έχει σημασία, σύμφωνα με τη Μεγκ Γουίτλι, είναι οι σχέσεις. Τα πάντα στο σύμπαν υπάρχουν μόνο επειδή είναι σε σχέση με κάτι άλλο. Τίποτα δεν υπάρχει μεμονωμένα. Πρέπει να σταματήσουμε, όπως λέει, να προσποιούμαστε ότι είμαστε άτομα που έχουν την ικανότητα να πάνε μπροστά μόνα τους. Κι από την άλλη η μοναξιά δεν οφείλεται στην απουσία ανθρώπων γύρω μας αλλά στην αδυναμία να εκφράσουμε αυτά που εμείς θεωρούμε σημαντικά ή στην εμμονή μας να εκφράζουμε απόψεις που οι άλλοι θεωρούν απαράδεκτες. Αυτό υποστηρίζει ο Καρλ Γιουνγκ.
Το σίγουρο είναι πως η δημιουργία σχέσεων είναι μια ξεχωριστή εμπειρία που αποδεικνύεται, σχεδόν πάντα και για τους περισσότερους, μια πολύ δύσκολη και απαιτητική διαδικασία. Αν και επιθυμούμε να είμαστε σε σχέσεις, κάνουμε πολύ λιγότερα από αυτά που θα έπρεπε να κάναμε για να είμαστε σε σχέσεις. Άλλωστε δεν γεννιόμαστε εκπαιδευμένοι για σχέσεις. Αυτό είναι κάτι που μαθαίνουμε μεγαλώνοντας. Αυτό είναι κάτι που αποκτάμε παρατηρώντας τους ‘σημαντικούς άλλους’ γύρω μας και υιοθετώντας συμπεριφορές που κρίνουμε ωφέλιμες ή βολικές. Δεν έχουμε εικόνα για το πώς τα καταφέρνουμε στις σχέσεις μας με τους άλλους. Με άλλα λόγια δεν ξέρουμε αν τα πάμε καλά ή όχι. Ξέρουμε, όμως, αν οι σχέσεις, που έχουμε, μας ικανοποιούν.
Η σημασία της σύναψης σχέσεων με τους άλλους επισημάνθηκε για πρώτη φορά και διατυπώθηκε, στο πλαίσιο της Θεωρίας Προσκόλλησης (ή Δεσμού) από τον Τζων Μπόλμπυ ο οποίος υποστήριξε ότι κάθε άνθρωπος είναι βιολογικά προγραμματισμένος ώστε να σχηματίζει δεσμούς με τους άλλους. Έδωσε μάλιστα ιδιαίτερη βαρύτητα στην πρωταρχική σχέση στη ζωή μας που είναι η σχέση που δημιουργούμε με το κύριο πρόσωπο φροντίδας μας, το οποίο είναι συνήθως η μητέρα. Η σχέση αυτή, η σχέση με τη μητέρα μας, επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό την εικόνα που σχηματίζουμε για τον εαυτό μας. Κι η εικόνα εαυτού, με τη σειρά της, επηρεάζει τις σχέσεις που θα κάνουμε μεγαλώνοντας με άλλους ανθρώπους εκτός της οικογένειας καταγωγής.
Γεννιόμαστε, λοιπόν, με τη δυνατότητα να σχετιζόμαστε αλλά χωρίς την ικανότητα για κάτι τέτοιο όπως ισχυρίζεται ο Τζον Μπίρτσνελ. Μεγαλώνοντας αποκτούμε δεξιότητες, που σύμφωνα με τον ίδιο, μπορεί να είναι θετικές ή αρνητικές. Οι δεξιότητες αυτές γίνονται πάγια σχήματα συμπεριφοράς που δύσκολα αλλάζουν και ακόμα δυσκολότερα γίνονται αντιληπτά από τον άνθρωπο. Για παράδειγμα μπορεί κάποιος να σχετίζεται αρνητικά με τους γύρω του αλλά να μην το καταλαβαίνει παρόλο που οι άλλοι παραπονιούνται για τη συμπεριφορά του. Σε περίπτωση που αναζητήσει τη βοήθεια ενός ειδικού ψυχικής υγείας και δηλώσει ανοιχτός και πρόθυμος να αναλάβει τις ευθύνες των πράξεων του και να αναγνωρίσει τα λάθη του, τότε έχει πολλές πιθανότητες να εντοπίσει τους αρνητικούς τρόπους σχετίζεσθαι και να τους δουλέψει.
Γενικότερα, καθώς μεγαλώνουμε, μαθαίνουμε, μέσα από την παρατήρηση, την ταύτιση και την εσωτερίκευση, πώς να σχετιζόμαστε με τους άλλους. Όσο βαθύτερα μπαίνουμε στον κόσμο των σχέσεων, τόσο περισσότερες οι ανασφάλειες που προκύπτουν. Άλλοι φοβούνται τις σχέσεις, άλλοι προσπαθούν να επιβιώσουν μέσα σε αυτές χωρίς να χάσουν τον εαυτό τους και κάποιοι άλλοι αρνούνται να αφεθούν με συνέπεια να μην απολαμβάνουν τα προνόμια μιας σχέσης. Στην πραγματικότητα, όμως, αν δεν πλησιάσουμε τους άλλους και αν δεν τους επιτρέψουμε να κάνουν το ίδιο με εμάς, δεν θα σχετιστούμε ποτέ ουσιαστικά. Η απόσταση απομακρύνει. Η απόσταση αποξενώνει. Η απόσταση προστατεύει μόνο βραχυπρόθεσμα γιατί μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα κάνει ζημιά.
Ιδανικά θα έπρεπε να μαθαίνουμε πώς να σχετιζόμαστε ‘σωστά’ με τους άλλους και να το απολαμβάνουμε. Να πληγωνόμαστε και να βρίσκουμε το θάρρος να συνεχίσουμε. Να απογοητευόμαστε αλλά να μην πτοούμαστε. Να μας προδίδουν κι εμείς να συνεχίζουμε να εμπιστευόμαστε τον επόμενο άνθρωπο με τον οποίο θα σχετιστούμε. Οι πληγές που αφήνουν οι σχέσεις, καθορίζουν τις μελλοντικές μας προθέσεις. Επιλέγουμε, συχνά, να φορέσουμε μια πανοπλία για να μη μας αγγίξει κανείς και τίποτα. Δείχνουμε σκληροί και αλώβητοι για να μη δει κανείς την ευθραυστότητά μας. Βγάζουμε προς τα έξω ένα αυστηρό και άκαμπτο πρόσωπο για να μην καταλάβει κανείς ότι φοβόμαστε και πονάμε. Άλλωστε κι εμείς ο ίδιοι αποφεύγουμε, συχνά, να δούμε κατάματα τον πόνο για να μη χρειαστεί να κάνουμε κάτι για να τον ανακουφίσουμε. Αποφεύγουμε να αντιμετωπίσουμε όλα όσα μας πληγώνουν ή μας δυσκολεύουν ακόμα κι όταν βαθιά μέσα μας ξέρουμε ότι το να τα αντιμετωπίσουμε θα μας βοηθήσει να εξελιχθούμε και να πάμε κάπου καλύτερα για εμάς. Για να εξελιχθούμε πρέπει να αλλάξουμε και για να αλλάξουμε πρέπει να βιώσουμε τον πόνο.
Τι πονάει αλήθεια τόσο πολύ; Το χθες πονάει τόσο πολύ. Το χθες και τα τραύματα που εμπεριέχει. Αυτά τα τραύματα μετασχηματίζονται σε ανοιχτούς λογαριασμούς που ρουφούν την ενέργειά μας και μας αφήνουν σχεδόν ανήμπορους να προχωρήσουμε. Γυρίζουμε γύρω από αυτό ή αυτόν που μας πόνεσε, την ίδια στιγμή που θα μπορούσαμε να στρέψουμε την πλάτη μας σε αυτά τα βιώματα και να κοιτάξουμε μπροστά. Η παρελθοντολογία εμποδίζει την προσωπική μας εξέλιξη. Της βάζει τρικλοποδιά. Κι εμείς σκοντάφτουμε στην τρικλοποδιά που μας βάζει χωρίς να συνειδητοποιούμε τι κάνουμε στον εαυτό μας. Πώς θα μπορέσουμε να βγούμε από το σκοτάδι για να δούμε το φως; Αυτό έχει νόημα. Αυτό πρέπει να μας απασχολεί. Άπαξ και βγούμε στο φως, θα είναι δύσκολο – σχεδόν απίθανο – να θέλουμε να γυρίσουμε στο σκοτάδι.
Οι σχέσεις μας ορίζουν, σκέφτομαι. Οι σχέσεις μας επηρεάζουν. Οι σχέσεις μας ενδυναμώνουν ή μας αποδυναμώνουν, συνεχίζω να σκέφτομαι. Οι σχέσεις μας προβληματίζουν. Οι σχέσεις μας εμπνέουν. Οι σχέσεις μας θεραπεύουν. Οι σχέσεις μας αρρωσταίνουν. Οι σχέσεις μας δυσκολεύουν. Οι σχέσεις μας ανανεώνουν. Οι σχέσεις μας θυμίζουν ότι είμαστε ζωντανοί, καταλήγω.
Κι αν τελικά αποφασίζουμε να αφήσουμε μια σχέση, κάθε είδους σχέση, να μας ρουφήξει, είμαστε υπεύθυνοι της επιλογής μας. Κι αν ο τρόπος, με τον οποίο λειτουργεί μια σχέση στη ζωή μας – κάθε είδους σχέση -, δεν μας ταιριάζει άλλο πια, οφείλουμε να κάνουμε κάτι. Δεν είναι εύκολο να βγούμε από μια σχέση για την οποία κάποτε κάναμε όνειρα και αφιερώσαμε κομμάτι του εαυτού μας. Δεν είναι δίκαιο να μένουμε σε μια σχέση για την οποία κάποτε κάναμε όνειρα και αφιερώσαμε κομμάτι του εαυτού μας αλλά που τώρα πια διαπιστώνουμε ότι η σχέση αυτή λειτουργεί εις βάρος μας. Δεν έχει λογική να νιώθουμε ασφαλείς μέσα σε μια προβληματική σχέση. Δεν έχει λογική να επιλέγουμε αυτό που μας πονά. Δεν έχει λογική να επιλέγουμε αυτό που δεν μας αξίζει. Και μια σχέση, κάθε είδους σχέση, που περιλαμβάνει αρνητικούς τρόπους σύνδεσης, είναι μια σχέση που δεν μας αξίζει.
Για την πρόκληση του σχετίζεσθαι θα μιλήσουμε τη Δευτέρα 2 Μαρτίου και ώρα 18.00 στο Artbox Fargani. Η ομιλία αυτή διοργανώνεται από το Ανοιχτό Σχολείο Ψυχικής Υγείας του ιερού ναού Παναγούδας και υπό την αιγίδα της Ιεράς Μητρόπολης Θεσσαλονίκης.
Για άλλη μια φορά οι συμμετέχοντες θα ταξιδέψουν πίσω στο χρόνο ξετυλίγοντας το νήμα της δικής τους ιστορίας. Κι όλο αυτό θα γίνει μέσα από τη συνεργασία μου με την υπέροχη ηθοποιό Όλγα Καλογερομήτρου, που αν και ερασιτέχνης αποδεικνύει τι σημαίνει αγάπη για το θέατρο, και τις ταλαντούχες Ευαγγελία Γκουτσιουκώστα, Μαρία Γραμμένου και Σταυρούλα Βαρσάκη που αγαπούν το Ψυχόδραμα και είναι εδώ και χρόνια μέλη της DreamTeamΨυχοδράματος. Οι πέντε μας θα αφηγηθούμε ιστορίες μέσα από δράση, θα παρουσιάσουμε θεωρίες και θα βοηθήσουμε το κοινό να συνδεθεί με την πρόκληση του σχετίζεσθαι ελπίζοντας να του δώσουμε χρήσιμα εργαλεία που θα εντάξει στην καθημερινότητά του. Την εκδήλωση θα ανοίξει η Χορωδία Παραδοσιακής Μουσικής του ιερού ναού Παναγούδας υπό την καθοδήγηση του χοράρχη Χρήστου Μπαρτζόπουλου. Η είσοδος είναι ελεύθερη.
Ολοκληρώνω αυτό το άρθρο προσκαλώντας σας όλους και όλες σε αυτό το ραντεβού. Ελάτε να γνωριστούμε από κοντά, να σχετιστούμε και να διαμορφώσουμε μαζί ένα ακόμα όμορφο και ενδιαφέρον τοπίο ζωής. Όσο για την εδώ σχέση μας, τη σχέση μέσω αυτής της στήλης, θα βρεθούμε ξανά σύντομα μέσα από ένα επόμενο άρθρο!
