Η Φιλιώ και η Κατερίνα πάνε θέατρο

Έχοντας παρακολουθήσει, πριν από δύο χρόνια, μια εντυπωσιακή παράσταση Μαύρου Θεάτρου στην Πράγα, ενθουσιάστηκα μόλις έμαθα ότι θα μπορούσαμε να δούμε Μαύρο Θέατρο για παιδιά στο InSituStage, έναν προσεγμένο και φιλόξενο χώρο τέχνης στο κέντρο της πόλης μας.

Ξεκινήσαμε λοιπόν με τη μικρή φίλη μου, την Κατερίνα, να γνωρίσουμε τον Σποράκο που μας προσκαλούσε σε ένα ταξίδι καρδιάς. Μπαίνοντας στην αίθουσα και εστιάζοντας την προσοχή μας σε όλα όσα άρχισαν να ξετυλίγονται σαν εικόνες μπροστά στα μάτια μας, σκεφτόμουν την απαιτητική φύση αυτού του είδους θεάτρου και την πρόκληση που προφανώς αποτελεί για τους συντελεστές του ξεκινώντας από τη Μαρία Γρίβα, που υπέγραψε τη σκηνοθεσία.

Οι παραστάσεις Μαύρου Θεάτρου, μας εξηγεί, στηρίζονται κατά κύριο λόγο στην εμψύχωση των αντικειμένων και της σκηνογραφίας. Οι ηθοποιοί, ντυμένοι στα μαύρα, καλούνται να δώσουν ζωή στα στοιχεία της παράστασης χωρίς να γίνονται αντιληπτοί από το κοινό. Έτσι κατά κάποιο τρόπο ο ηθοποιός πρωταγωνιστεί δια της ‘απουσίας’ του, κάτι που δεν συμβαίνει στις συμβατικές θεατρικές παραστάσεις. ‘Στο Μαύρο Θέατρο καλείσαι να δημιουργήσεις από την αρχή σε ένα μαύρο καμβά’, λέει και συνεχίζει ‘Όλα είναι ανοιχτά. Η επιλογή για το πώς θα αποδώσεις το σύμπαν του έργου βασίζεται στα εργαλεία που έχεις ως σκηνοθέτης αλλά και σε μεγάλο βαθμό στη φαντασία σου. Οι πρόβες καταρχάς είναι πολύ διαφορετικές. Όλα πρέπει να γίνονται με τελετουργική ακρίβεια και ηρεμία ώστε να πετύχεις το εφέ της ψευδαίσθησης που δημιουργεί ο ειδικός UV φωτισμός. Ο χρόνος, ο ρυθμός, η κίνηση είναι τόσο καλά μελετημένα, μπορώ να πω σχεδόν χορογραφημένα, γιατί το παραμικρό λάθος μπορεί να κοστίσει την ποιότητα της παράστασης.

Αυτό βέβαια απαιτεί έναν πολύ καλά εκπαιδευμένο ηθοποιό, με δεξιότητες στην κίνηση, αντιληπτική ικανότητα αλλά και πνευματική διαύγεια, αφού η ερμηνεία του εμπεριέχει συνδυαστικά τέχνες όπως το κουκλοθέατρο, η μουσική και ο χορός. Φυσικά ένα πολύ σημαντικό κομμάτι για την απόδοση της σκηνοθεσίας είναι και η λειτουργία της σκηνογραφίας. Η συνεργασία των δύο καλλιτεχνών, σκηνοθέτη – σκηνογράφου, είναι καθοριστικής σημασίας. Σαν μικροί θεοί φαντάζονται, πλάθουν, δημιουργούν. Κι αν η συνεργασία είναι καλή, το αποτέλεσμα δημιουργεί μια οπτική ποίηση, όπως συχνά λέω και στους συνεργάτες μου. Τώρα σε ό,τι αφορά στο κείμενο στη δική μας παράσταση αποτέλεσε τη βάση για τη δημιουργία της δραματουργίας του έργου. Μέσα από πολλούς αυτοσχεδιασμούς χτίστηκαν οι ρόλοι, οι σχέσεις και η συνθήκη της κάθε σκηνής. Ο λόγος γίνεται εικόνα, η εικόνα τραγούδι και όλα μαζί πλέκουν την ιστορία του μικρού Σποράκου’.

Ποιες είναι, άραγε, οι διαφορές μεταξύ μιας παράστασης Μαύρου Θεάτρου για παιδιά και μιας άλλης παράστασης, πάλι Μαύρου Θεάτρου, για ενήλικες; Η κυρία Γρίβα ξεκαθαρίζει ότι η παράστασή τους είναι μια παράσταση που απευθύνεται σε όλες τις ηλικίες. Παρόλο που το θέμα της αφορά στις περιπέτειες ενός μικρού σκίουρου, του Σποράκου, δηλώνει με σιγουριά πια ότι συγκινεί και μαγεύει μικρούς και μεγάλους. Και αυτό γιατί στοχεύει στο συναίσθημα και τη φαντασία. ‘Οι ενήλικες μπορεί να τα έχουμε αφήσει λίγο στην άκρη και τα δύο αλλά αν δούμε με τα μάτια της καρδιάς, όπως κάνουν οι μικροί θεατές μας, σίγουρα θα ταξιδέψουμε σε κόσμους ονειρικούς που ίσως και να μας έχουν λείψει’, καταλήγει.

Συνεχίζω να παρακολουθώ όλο αυτό που εξελίσσεται επί σκηνής και δεν διστάζω να πω πως στο Μαύρο Θέατρο τις εντυπώσεις κλέβει πρώτα η εικόνα. Η κυρία Γρίβα συμφωνεί μαζί μου καθώς, όπως υποστηρίζει, η λειτουργία της εικόνας στις παραστάσεις Μαύρου Θεάτρου είναι ζωτικής σημασίας. Ο λόγος δεν είναι πάντα απαραίτητος ή, όπου υπάρχει, θα πρέπει να συνδυάζεται σωστά με τα άλλα στοιχεία, όπως η σκηνογραφία, η μουσική και η κίνηση. Θα μπορούσε να χαρακτηρίσει ίσως τις παραστάσεις αυτές ζωντανούς πίνακες. Κάθε σκηνή αποτελεί και ένα μικρό έργο τέχνης που σε ακολουθία και όλες μαζί δημιουργούν ένα μαγικό σύμπαν.

Κάτι παρόμοιο ισχυρίζεται και η σκηνογράφος της παράστασης, Γεωργία Αργυροφθαλμίδου, λέγοντας πως το Μαύρο Θέατρο έχει πολλές σκηνογραφικές ιδιαιτερότητες μια που πρέπει να δημιουργηθούν όχι μόνο τα στατικά μέρη της παράστασης αλλά και οι ήρωες – πρωταγωνιστές. Τα σκηνικά τα ίδια είναι οι πρωταγωνιστές σε μια παράσταση Μαύρου Θεάτρου. Δημιουργείται ένας ολόκληρος κόσμος και αυτό προϋποθέτει στενή συνεργασία με τον σκηνοθέτη από τα πρώτα στάδια της σύλληψης της ιστορίας γιατί αυτός έχει την ιδέα, το όραμα του πώς θέλει να δει να στήνεται αυτός ο κόσμος. ‘Τεχνικά μιλώντας στο Μαύρο Θέατρο το ειδικό φως παίζει πολύ σημαντικό ρόλο, τα ιδιαίτερα υλικά και χρώματα και η ανταπόκρισή τους σε αυτό το φως, η κατασκευή των αντικειμένων, που πρέπει να είναι ελαφριά, ζυγισμένα και εύκολα στο χειρισμό. Και παράλληλα πρέπει να υπάρχει στιλιστική ομοιογένεια και ομορφιά στο αισθητικό αποτέλεσμα και να επιτυγχάνεται ο στόχος. Σε αυτήν την παράσταση δοκιμάστηκαν οι αντοχές όλων μας. Για κάθε σκηνή έπρεπε να γίνουν πολλές δοκιμές μέχρι να είναι λειτουργικά και αισθητικά έτοιμη. Στο τέλος, όμως, βγήκαμε όλοι πλουσιότεροι από αυτήν την εμπειρία γιατί οξύνθηκε η φαντασία και η εφευρετικότητά μας, αναπτύχθηκε το αισθητήριό μας. Φτιάξαμε κάτι πολύ όμορφο. Κι αυτό το θεωρώ σπουδαίο’ παραδέχεται η συνεντευξιαζόμενη.

Η πρόκληση ήταν μεγάλη για τη σκηνογραφική ομάδα που αποτελείται και από άλλες δύο εξαιρετικές καλλιτέχνιδες, την Τασούλα Κομπατσιάρη και την Κατερίνα Φωτιάδου. Δεν ήταν εύκολο να δημιουργηθούν τα οπτικά εφέ, που απολαύσαμε, και στην πραγματικότητα δεν πρέπει να φαίνεται εύκολο, τονίζει η κυρία Αργυροφθαλμίδου. Το μεγαλύτερο στοίχημα στο Μαύρο Θέατρο, σύμφωνα με την ίδια, είναι η αορατότητα της τεχνικής. Όταν ο θεατής αρχίσει να αναρωτιέται ‘πώς γίνεται’, τότε έχει χαθεί η μαγεία. Η δουλειά τους βασίζεται σε λεπτομερή σχεδιασμό, επαναλαμβανόμενες δοκιμές και απόλυτο συγχρονισμό με τους ερμηνευτές – ηθοποιούς. Κάθε κίνηση, κάθε χρώμα, κάθε υλικό έχει λόγο ύπαρξης. Όταν όλα λειτουργούν σωστά, ο θεατής παύει να αναλύει και απλώς παραδίδεται στην εμπειρία.

Και η εμπειρία αυτή, οφείλω να ομολογήσω, ήταν μοναδική. Χέρια που γινόντουσαν πουλιά, πυγολαμπίδες, λουλούδια, έντομα, ζώα μερικά μόνο από τα εντυπωσιακά σκηνικά που μαγνήτιζαν τα βλέμματα μικρών και μεγάλων θεατών. Θέλω να μάθω τα κριτήρια με τα οποία επέλεξε η σκηνογράφος τα συγκεκριμένα σκηνικά και το μήνυμα που επιδιώκει να περάσει, σε συνεργασία με την κυρία Γρίβα αλλά και τη συγγραφέα του παραμυθιού Χαρούλα Αποστολίδου, στο κοινό. ‘Οι σκηνές – εικόνες δεν είναι τυχαίες. Τα σκηνικά επιλέχθηκαν με βασικό άξονα το κείμενο, το παραμύθι που έγραψε η συγγραφέας Χαρούλα Αποστολίδου: λουλούδια, έντομα, ζώα, φαινόμενα όπως η βροχή, ο βάλτος, το βουνό. Τα θέματα που βάζει το κείμενο, όπως η σύνδεσή μας με τη φύση και η ευθύνη μας απέναντι της, το θάρρος, η οικογένεια, η φιλία αποδόθηκαν με τρόπο συμβολικό και συνάμα κατανοητό για μικρά παιδιά, χωρίς εκπτώσεις στην αισθητική απόλαυση και καλλιέργεια ήθους που αποτελεί το θέατρο γενικότερα από τη γέννησή του. Χωρίς διδακτισμό, μέσα από εικόνες και συναίσθημα, το σκηνικό γίνεται φορέας νοήματος’, απαντά.

Κατά τη διάρκεια της παράστασης άκουγα πολλούς μικρούς θεατές να προσπαθούν να μαντέψουν από πού έβγαιναν οι φιγούρες, να δουν αν φαινόντουσαν οι ηθοποιοί και να διεκδικούν μεταξύ τους ποιος είδε πρώτος μια σκιά ή ποιος πρόλαβε να κρυφοκοιτάξει τα πόδια κάποιου. Αναρωτιέμαι αν όλη αυτή, η ενεργή κατά τα άλλα συμμετοχή του κοινού, αποσυντονίζει τους ηθοποιούς ή αν η εμπειρία τους σε συνδυασμό με την άρτια σκηνοθεσία προσπερνά τέτοια εμπόδια. Το θέατρο είναι κάτι ζωντανό, λέει η κυρία Γρίβα. Και αυτό το κάνει ιδιαίτερο και ως είδος τέχνης. Το βασικό στην τέχνη αυτή είναι ότι δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς την παρουσία έστω και ενός θεατή οπότε για εμάς οι αντιδράσεις των μικρών θεατών είναι μέρος της λειτουργίας της παράστασης και φυσικά κάποιες φορές είναι και ζητούμενο.

Ασφαλώς και δεν παραλείπω να ζητήσω και από τις δύο να ξεχωρίσουν την πιο δυνατή, κατά τη γνώμη τους, σκηνή του έργου και να την σχολιάσουν. Η κυρία Γρίβα δυσκολεύεται να ξεχωρίσει κάποια σκηνή μια που, όπως λέει, της συμβαίνει αυτό που συμβαίνει σε μια μάνα που δεν μπορεί να ξεχωρίσει κάποιο από τα παιδιά της. Έτσι κι εκείνη, σαν άλλη μάνα – καθώς κάθε έργο είναι και μια καλλιτεχνική γέννα για την ίδια – αγαπά όλες τις σκηνές εξίσου. Καμία δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς την άλλη. Όλες μαζί φτιάχνουν το όλο. Και αυτός άλλωστε είναι και ο στόχος της σαν σκηνοθέτρια. Τίποτα να μην περισσεύει, τίποτα να μην ξεχωρίζει. Την ενδιαφέρει να φτιάχνει παραστάσεις συνόλου όπου το κάθε τι που συμβαίνει έχει λόγο ύπαρξης.Μια παρόμοια δυσκολία μοιράζεται και η κυρία Αργυροφθαλμίδου. Βρίσκει μάλιστα αξιοθαύμαστο τον τρόπο με τον οποίο οι καταπληκτικοί ηθοποιοί της παράστασης ζωντανεύουν όλα τα αντικείμενα έτσι ώστε να κλαίμε, να γελάμε και να αγωνιούμε. Αν θα έπρεπε, όμως, να διαλέξει μια σκηνή, αυτή θα ήταν η σκηνή όπου ο Σποράκος αποφασίζει ότι θα τα καταφέρει ό,τι και να γίνει, που οπλίζεται με θάρρος και αισιοδοξία. Αυτή η σκηνή την συγκινεί πολύ. Και είναι και ένα μήνυμα – υπενθύμιση χρήσιμο για μικρούς και μεγάλους. Αφού ο μικρός σκίουρος μπορεί, μπορώ κι εγώ.

Ολοκληρώνω αυτό το άρθρο προσκαλώντας την σκηνογράφο της παράστασης να μοιραστεί μαζί μας μια εμπειρία, που περιλαμβάνει αντίδραση παιδιού στα σκηνικά, και η οποία εμπειρία της έμεινε αξέχαστη. ‘Στην πρεμιέρα, την οποία παρακολούθησα όρθια από το καμαρίνι λόγω αγωνίας, έχω να σας πω πως ένα παιδάκι είπε: ‘Σας βλέπω και κάνω πως δεν σας βλέπω’. Τα παιδιά έχουν τη θαυμαστή ιδιότητα να μιλάνε για την ουσία των πραγμάτων. Με μια φράση και με απόλυτη ακρίβεια το παιδί αποτύπωσε τη συμφωνία που κάνουμε με το κοινό στο Μαύρο Θέατρο: όλοι ξέρουμε ότι  υπάρχει μηχανισμός, αλλά επιλέγουμε συνειδητά να πιστέψουμε στη μαγεία’, λέει.

Βγαίνοντας από αυτόν το ζεστό και φιλόξενο χώρο, έφερα στο μυαλό μου τα λόγια του Κάρολου Κουν ‘Η αφετηρία και η βάση του θεάτρου, όπως και κάθε μορφής τέχνης, είναι η ποίηση και η μαγεία. Αν λείψουν αυτά, δεν υπάρχει θέατρο’. Κι είναι σίγουρο πως με την Κατερίνα είχαμε την ευκαιρία να ταξιδέψουμε στον κόσμο της μαγείας και επομένως να απολαύσουμε θέατρο. Μαύρο Θέατρο για την ακρίβεια.

📍 Πληροφορίες & Κρατήσεις

🗓️ Πρεμιέρα: Σάββατο 10 Ιανουαρίου 2026 στις 17:00 ⏰ Παραστάσεις: Κάθε Σάββατο στις 17:00 & Κυριακή στις 11:30 ⏳ Διάρκεια: 60 λεπτά (χωρίς διάλειμμα) 🎂 Ηλικίες: Από 4 έως… 104 ετών! 📍 Χώρος: In Situ Stage (Κασσάνδρου 42, Θεσσαλονίκη)

🎟️ Εισιτήρια: 10€ (Γενική είσοδος) 📞 Κρατήσεις (και για σχολεία): 6970473550 🔗 Online Προπώληση: more.com

Ραντεβού την επόμενη Παρασκευή με ένα καινούργιο άρθρο…η Φιλιώ και η Κατερίνα πάνε θέατρο και τους αρέσει πολύ!