Ο Άλντο Καροτενούτο υποστηρίζει ότι όσο διαρκεί ο έρωτας βιώνεται σαν κάτι το οριστικό, το αιώνιο. Ο έρωτας αλλοιώνει τη σχέση μας με την πραγματικότητα και προκαλεί μία σύγχυση. Φαίνεται μάλιστα να μας καθιστά ευάλωτους καθώς ο άλλος αποκτά μια κεντρικής σημασίας θέση στη ζωή μας. Έχουμε σαγηνευτεί, συνεχίζει, από όλα όσα αντιπροσωπεύει ο άλλος, από τον τρόπο που περπατάει, από τον τρόπο που κουνάει τα χέρια του, από το βλέμμα και τη φωνή του.
Τι είναι, όμως, έρωτας και τι δεν είναι; ‘Ο έρωτας είναι μια μικρή ανισορροπία. Ένα ρήγμα στη λογική απ’ όπου μπαίνει φως και σκοτάδι μαζί. Είναι να σκέφτεσαι κάποιον χωρίς λόγο. Να ακούς το όνομά του και το σώμα σου να απαντά πριν από το μυαλό. Να φοβάσαι μήπως χαθεί, ενώ ακόμα είναι εκεί. Ο έρωτας δεν ζητά άδεια. Σε βρίσκει απροετοίμαστο, σε γδύνει από άμυνες και αν δεν αντέξεις, σου αφήνει τραγούδια, σιωπές και αναμνήσεις. Είναι να λες ‘δεν με νοιάζει’ και να σε νοιάζει πιο πολύ από όσο θα’ θελες να παραδεχτείς. Ο έρωτας είναι άδικος σχεδόν πάντα. Έρχεται όταν δεν πρέπει, μένει όταν δεν μπορεί, φεύγει όταν αρχίζεις να συνηθίζεις την παρουσία του. Ο έρωτας, κατά τη γνώμη μου, είναι ρίσκο που κανείς δεν θέλει πραγματικά να ζήσει χωρίς αυτόν’, εξομολογείται ο ηθοποιός Ηλίας Μποέμ ενώ ο σκηνοθέτης – ηθοποιός Κρίτων Ζαχαριάδης τον περιγράφει ως τους πρώτους έξι μήνες μιας σχέσης.
Από την άλλη ο ίδιος λέει πως έρωτας δεν είναι η αγάπη και η συνήθεια με τον Ηλία Μποέμ να συνεχίζει λέγοντας πως έρωτας δεν είναι φόβος να μείνεις μόνος και να πιάνεσαι από κάποιον. Δεν είναι παιχνίδι δύναμης ή να μικραίνεις για να χωρέσεις στη ζωή του άλλου. Έρωτας δεν είναι η συνήθεια του ‘μαζί’, να σε αγαπούν μόνο όταν βολεύει και να ελπίζεις ότι ‘κάποτε θα αλλάξει’. Αν πρέπει να αποδεικνύεις ξανά και ξανά ότι αξίζεις αγάπη, αυτό δεν είναι έρωτας. Ο έρωτας δεν είναι κατάσταση κατοχής αλλά σχέση ελευθερίας. Δεν είναι κενό που ζητά να καλυφθεί, αλλά περίσσευμα που θέλει να μοιραστεί. Ο έρωτας δεν είναι κάτι που έχεις. Είναι κάτι που συμβαίνει!
Οι στίχοι του ποιητή Γιάκοπο Ντα Λεντίνι (ποιητής του 13ου αιώνα) σκιαγραφούν τον έρωτα ως εξής:
Ο πόθος του έρωτα συχνά το νου μου κυριεύει φόβο και σύγχυση μου φέρνει. Δεν ξέρω, να το αποσιωπήσω ή να το εξιστορήσω αδέρφια κι αυτό μην σας κακοκαρδίζει είναι η αμφιβολία που με βασανίζει.
Αν σιωπήσω φοβάμαι το μαρτύριο που με τον έρωτα θα ζήσω… αν μιλήσω φοβάμαι ακόμα πιο πολύ μη σας δυσαρεστήσω…
Αναρωτιέμαι αν ο έρωτας είναι στο μυαλό μας, μόνο στο μυαλό μας. Κι αυτό, που αναρωτιέμαι, έρχεται να το επιβεβαιώσει η σχολική ψυχολόγος – σκηνοθέτης – ηθοποιός Βαλεντίνα Παρασκευαίδου δηλώνοντας ‘Πώς αλλιώς; Είναι μια ‘κατάσταση μυαλού’ που κατακλύζει τις αισθήσεις, τα συναισθήματα και φυσικά, κι αναπόφευκτα, όλο το σώμα. Είναι ένα κράμα πραγματικότητας – ό,τι μπορεί να σημαίνει αυτή η λέξη – και δημιουργικής φαντασίας. Ο έρωτας είναι σαφώς… στο μυαλό μας’.
Η ηθοποιός Ιφιγένεια Γκουντέλα υποστηρίζει ότι ο έρωτας γεννιέται ίσως στο μυαλό σαν σκέψη αλλά μεγαλώνει με το χρόνο και την επικοινωνία και φαίνεται καθαρά μέσα από τη συμπεριφορά, τη φροντίδα και τον τρόπο με τον οποίο δύο άνθρωποι επιλέγουν ο ένας τον άλλον. Ανεξερεύνητο και απροσδιόριστο πώς κάποιος ερωτεύεται είναι για τον κτηματομεσίτη – τραγουδιστή Παναγιώτη Ιωαννίδη. Σίγουρα όμως, λέει, δεν είναι μόνο οι αισθήσεις αλλά και το μυαλό που παίζει το ρόλο του. ‘Φιλοσοφικά, ο έρωτας είναι ένα από τα πιο βαθιά μυστήρια της ανθρώπινης ύπαρξης που αγγίζει το μυαλό, την ψυχή και το νόημα της ζωής. Συνάμα είναι μια βαθιά επαναστατική και αναζωογονητική πράξη της φύσης που σε πλημμυρίζει με αισθήματα παντοδυναμίας, ευτυχίας, ομορφιάς, λάμψης. Ξεκινά σίγουρα στο μυαλό ως βιοχημική αντίδραση και επεκτείνεται σε όλο το σώμα. Όπως λέει και ο Σαίξπηρ δεν είναι έρωτας αν δεν είναι έρωτας με την πρώτη ματιά. Στο ‘Συμπόσιο’ ο Πλάτωνας λέει ότι ο έρωτας γεννιέται από μια έλλειψη. Ερωτευόμαστε αυτό που μας λείπει. Ο έρωτας, δηλαδή, είναι η αναζήτηση του ‘άλλου μισού’ μας. Συχνά ερωτευόμαστε όχι μόνο το άτομο αλλά και την εικόνα που έχουμε για αυτό.
Πιστεύω ότι ο έρωτας είναι μια περίπλοκη διαδικασία που ξεκινά ως βιοχημική αντίδραση αλλά εμπλέκεται όλος ο ψυχικός μας κόσμος, ενσυνείδητος και υποσυνείδητος. Και επειδή υπάρχουν πολλές θεωρίες σχετικά, ο έρωτας είναι πάντα μονογαμικός, το σώμα μπορεί να είναι πολυγαμικό αλλά η καρδιά όχι!’, θα πει χαρακτηριστικά η θεατροπαιδαγωγός – σκηνοθέτης Εύα Στέφα. Και η ηθοποιός Μελίνα Μποτέλλη καταλήγει: ‘Ο έρωτας είναι στο μυαλό, στο σώμα, στην ψυχή μας. Είναι παντού στη ζωή μας’.
Ένα από τα ερωτήματα που μας απασχολούν τουλάχιστον για μια φορά στη ζωή μας είναι αν ερωτευόμαστε μία ή περισσότερες φορές. Ο Παναγιώτης Ιωαννίδης πιστεύει ότι μια φορά εμφανίζεται στη ζωή του ανθρώπου ο πραγματικός έρωτας με την αληθινή ένταση και βάθος συναισθημάτων και όπως φαίνεται συμφωνεί εν μέρει μαζί του και η Βαλεντίνα Παρασκευαίδου λέγοντας πως άλλοι ζουν τον έναν και μοναδικό έρωτα κι άλλοι ζουν πολλούς και μοναδικούς έρωτες. Κατά τη γνώμη της πάντως μία φορά μπαίνουμε στον έρωτα ‘αθώοι και αθώες’, μετά μπαίνουμε υποψιασμένοι και υποψιασμένες. Η Ιφιγένεια Γκουντέλα ισχυρίζεται ότι μπορεί κανείς να ερωτευθεί ξανά και ξανά αλλά όταν ο έρωτας έρθει στην κατάλληλη στιγμή της ζωής, δεν μοιάζει με τους προηγούμενους. Είναι αληθινός και ουσιαστικός. ‘Δεν ξέρω πόσες φορές ερωτεύεται ένας άνθρωπος, πώς και γιατί’, ομολογεί η αγαπημένη μου Μελίνα Μποτέλλη και συνεχίζει ‘Ίσως ερωτεύεται την ιδέα του έρωτα. Ίσως νομίζει πως ερωτεύτηκε. Ίσως ερωτεύεται τον έρωτα. Πάντως όταν έρθει ο αληθινός έρωτας, τότε καταλαβαίνει την τεράστια διαφορά. Μακάρι κάθε άνθρωπος να γνωρίσει και να ζήσει τον μοναδικό έρωτα. Η κατάλληλη στιγμή και ο κατάλληλος άνθρωπος’.
Όταν ερωτευόμαστε, φοβόμαστε. Φοβόμαστε μήπως χάσουμε το ‘αντικείμενο’ του πόθου μας. Φοβόμαστε μήπως όλο αυτό, που ζούμε, τελειώσει πρόωρα και άδοξα. Φοβόμαστε μήπως αποδειχθεί ψεύτικο. Φοβόμαστε και ζηλεύουμε. Φοβόμαστε, ζηλεύουμε και πονάμε. Και βέβαια πονάμε, συνυπογράφει η Μελίνα Μποτέλλη. Πονάμε όταν χάνεται ο έρωτας για κάποιους λόγους. Αλλιώς ο έρωτας είναι χαρά, είναι ζωή, αισιοδοξία, είναι δύναμη. Ο Παναγιώτης Ιωαννίδης παραδέχεται πως αν δεν υπάρχει ανταπόκριση από την άλλη πλευρά, τότε ο έρωτας πονάει. Διαφορετικά είναι μια ευτυχία. Η Εύα Στέφα μοιράζεται τις σκέψεις της μαζί μας: ‘Ο έρωτας σχεδόν πάντα εμπεριέχει πόνο. Όχι επειδή ‘πρέπει’ να πονάει, αλλά επειδή είναι βαθιά συνδεδεμένος με την ευαλωτότητα και είναι το τίμημα της βαθιάς σύνδεσης. Όταν χάνεις έναν έρωτα, δεν χάνεις μόνο έναν άνθρωπο. Χάνεις το ‘μαζί’, τα σχέδια, τη φαντασίωση του κοινού μέλλοντος. Ο εγκέφαλος το αντιμετωπίζει ως τραύμα ειδικά αν υπάρχει απόρριψη ή προδοσία. Θεωρώ ότι δυνητικά μπορούμε να ερωτευτούμε πολλές φορές αλλά όχι όλες με τον ίδιο τρόπο και ούτε για τον ίδιο λόγο. Ερωτευόμαστε πολλές εκδοχές του εαυτού μας μέσα στους άλλους. Σε κάθε ηλικία ερωτευόμαστε διαφορετικά ανάλογα με τη φάση ζωής που βρισκόμαστε’.
Τέλος η Βαλεντίνα Παρασκευαίδου αναφέρεται σε μια έρευνα, που έκανε η ίδια για τις ανάγκες μιας παράστασης, θέλοντας να δει πώς και γιατί ο έρωτας βιώνεται ως πόνος, ως αρρώστια – κάτι που καταγράφεται τόσο στο λόγο όσο και στην τέχνη. ‘Αρρώστησε / πέθανε από έρωτα’, ‘πονάει η καρδιά του’, ‘της ράγισε την καρδιά’, ‘θόλωσε το μυαλό του’, ‘είναι τρελός από έρωτα’ κ.α. Σε πολλά ερωτικά τραγούδια ο έρωτας περιγράφεται με ιατρικούς όρους ως αρρώστια (‘Καρδιοπάθειες’, ‘πυρετός του έρωτα’, ‘αρρώστια στα στήθια’, ‘σχιζοφρένεια’) ή σαν αιτία σωματικών συμπτωμάτων ή αυτοκαταστροφικών συμπεριφορών (κατανάλωση αλκοόλ, κάπνισμα, επικίνδυνη οδήγηση, αυτοκτονικές τάσεις, ριψοκίνδυνες συμπεριφορές). Σύμφωνα με τον καθηγητή νευροβιολογίας Semir Zeki‘ ο έρωτας είναι μια αρρώστια και μια καταστροφή αλλά επιθυμητή καταστροφή. Ο άνθρωπος, όταν ερωτεύεται, χάνει την κρίση του, αλλά μόνο σε ό,τι αφορά το πρόσωπο με το οποίο είναι ερωτευμένος’. Αν το δούμε ως μια κατάσταση ‘ανισορροπίας’, ίσως ο πόνος είναι το αντίτιμο, το αντιστάθμισμα της υπερβολικής ευχαρίστησης και ευτυχίας που νιώθουμε. Όσο πιο ψηλά πετάμε, τόσο πιο σφοδρή θα είναι και η σύγκρουση από την πτώση.
Θέλω πολύ να μάθω τι είναι αυτό που μπορεί να κάνει κάποιος για έναν έρωτα και να το μετανιώσει αλλά και κάτι που δεν έκανε και το μετάνιωσε. Ρωτώ τους δύο, εκ των τριών αντρών της παρέας, για να μου απαντήσουν. ‘Κάτι που μπορείς να κάνεις για έναν έρωτα και να το μετανιώσεις είναι να αγνοήσεις τον εαυτό σου. Και δεν καταλαβαίνεις. Γιατί η μετάβαση γίνεται αργά και λίγο λίγο. Να πεις ‘δεν πειράζει’ ενώ πειράζει. Να μείνεις περισσότερο από όσο αντέχεις μόνο και μόνο επειδή κάποτε ήταν όμορφα. Να φύγεις πολύ νωρίς επειδή φοβήθηκες πόσο αληθινό έγινε. Να πιστέψεις ότι αν δώσεις κι άλλο, θα αλλάξει κάτι που ήδη σου δείχνει ποιο είναι. Να κάνεις υπομονή χωρίς όριο. Η υπομονή χωρίς ελπίδα γίνεται φθορά. Ή το πιο ύπουλο από όλα: να προδώσεις τη διαίσθησή σου επειδή ο έρωτας μιλούσε πιο δυνατά’, απαντά ο Ηλίας Μποέμ και συνεχίζει ‘Κάτι που δεν έκανες για έναν έρωτα και το μετάνιωσες; Το χειρότερο: να μην πεις ‘σε θέλω’ όταν το νιώθεις καθαρά και να το κρατήσεις μέσα σου ώσπου να χάσεις το θάρρος σου. Να μη ρισκάρεις και αντ’ αυτού να διαλέξεις την ασφάλεια και χρόνια μετά να αναρωτιέσαι πώς θα ήταν αν… Να μην κοιτάξεις κάποιον στα μάτια και να πεις την αλήθειά σου χωρίς στρατηγική, χωρίς άμυνα. Να μην διεκδικήσεις. Όχι τον άλλον αλλά τη δική σου πιθανότητα. Γιατί το μόνο σίγουρο είναι πως όσα δεν κάνουμε από φόβο μένουν πάντα ερωτήματα που δεν κλείνουν ποτέ. Γίνονται εφιάλτες που επιστρέφουν και τελικά δεν μας στοιχειώνουν οι λάθος κινήσεις και οι λάθος αποφάσεις. Μας στοιχειώνουν οι ζωές που δεν τολμήσαμε να δοκιμάσουμε’. Ο Κρίτων Ζαχαριάδης, από την άλλη, δεν μετανιώνει για τίποτα από αυτά που κάνει στη ζωή του μια που για να τα έπραξε τότε, σημαίνει ότι το άξιζαν. Αν μετάνιωσε, όμως, για κάτι που δεν έκανε ήταν που δεν πρότεινε το κόμμα και δέχτηκε μια άνω τελεία σε μια σχέση.
Φτάνοντας στο τέλος αυτού του άρθρου ζητώ να μου ονοματίσουν τρία χαρακτηριστικά που κάνουν, στα μάτια τους, έναν άνθρωπο ερωτεύσιμο. Για τη Βαλεντίνα Παρασκευαίδου είναι το χιούμορ, η ευγένεια και η ανθρωπιά. Για τον Παναγιώτη Ιωαννίδη η καλοσύνη, η ειλικρίνεια και ένα φωτεινό χαμόγελο ενώ για την Ιφιγένεια Γκουντέλα η ειλικρίνεια, ο σεβασμός και το χιούμορ. ‘Δεν ερωτευόμαστε το ‘τέλειο’. Ερωτευόμαστε αυτόν που μας αγγίζει εκεί που δεν φτάνει κανείς άλλος. Τα χαρακτηριστικά ενός ερωτεύσιμου ανθρώπου για μένα είναι: καλοσύνη, γενική ικανότητα σε όλα τα θέματα της ζωής και ευρύ πνεύμα με άποψη και συμβατό με μένα χιούμορ. Και όταν συμβαίνει αυτό, να υπάρχει δηλαδή μια σωματική και πνευματική χημεία μεταξύ των δυο μας, είναι ιδιαίτερα ανακουφιστικό να με κάνει να αισθάνομαι η καλύτερη εκδοχή του εαυτού μου’, θα πει η Εύα Στέφα με τη μοναδική Μελίνα Μποτέλλη να κάνει τον επίλογο: ‘Τώρα θα μιλήσω για τον έρωτα της ζωής μου. Τον άντρα μου. Αυτό λοιπόν που με κεραυνοβόλησε ήταν το φως, που εξέπεμπε και εκπέμπει. Η καθαρότητα και η ένταση του βλέμματος και οπωσδήποτε η φωνή. Η αρρενωπότητα και η δύναμη στον ήχο της. Αυτά με εκπλήσσουν κάθε μέρα, ακόμα και τώρα μετά από τόσα χρόνια’.
Στην ερωτική σχέση, σύμφωνα με τον ΆλντοΚαροτενούτο, αυτό που μας γοητεύει είναι ακριβώς η υπόσχεση που αντιπροσωπεύει ο άλλος. Παρότι η σαγήνευση είναι ένα είδος σκηνοθεσίας, δεν υπάρχει δόλος γιατί μέσω του άλλου δίνουμε ζωή στις εσωτερικές μας εικόνες που προφανώς είναι αυθεντικές αφού τις πιστεύουμε πρώτοι και βάζουμε τον εαυτό μας στο παιχνίδι. Με την ευχή λοιπόν να παίζουμε όμορφα, συναρπαστικά τολμώ να πω, σας εύχομαι να γιορτάζετε τη ζωή κάθε λεπτό, κάθε στιγμή, κάθε μέρα. Γιατί αυτό είναι ο έρωτας, η γιορτή της ζωής!
Αυτό το άρθρο θα μπορούσε να είχε γραφτεί με αφορμή τη σημερινή μέρα, την ημέρα που είναι αφιερωμένη στον έρωτα και τους ερωτευμένους! Γράφτηκε, όμως, και για κάτι άλλο. Για να μας θυμίζει ότι ο έρωτας είναι καύσιμο. Και το καύσιμο το χρειαζόμαστε για να έχουμε ενέργεια και να δημιουργούμε. Ο έρωτας είναι επένδυση στη ζωή. Γιορτή και επένδυση στη ζωή! Όσο για εμάς θα βρεθούμε ξανά σύντομα μέσα από ένα επόμενο άρθρο!
