Όσο κι αν προσπαθήσει κανείς να περιγράψει το Ψυχόδραμα, ως θεωρητική και θεραπευτική προσέγγιση, θα το αδικήσει μια που είναι κάτι για το οποίο μπορεί να σχηματίσει μια ολοκληρωμένη εικόνα μόνο αν το βιώσει συμμετέχοντας σε μια ομαδική ψυχοδραματική δράση. Δεν θα ξεχάσω ποτέ τη δική μου πρώτη επαφή με το Ψυχόδραμα και πώς η εμπειρία αυτή καθόρισε, σε μεγάλο βαθμό, τη μετέπειτα πορεία μου στο χώρο της Ψυχοθεραπείας, της Εποπτείας και της Εκπαίδευσης. Ήταν Μάιος του 1999 όταν παρακολούθησα μια ανοιχτή παρουσίαση Ψυχοδράματος στο πλαίσιο μιας σειράς εκδηλώσεων που διοργάνωνε ένα ιδιωτικό κολλέγιο της Θεσσαλονίκης. Προερχόμουν από το χώρο της Ψυχολογίας και είχα ήδη εργαστεί σε δομές ψυχικής υγείας χωρίς ποτέ, ως τότε, να έχω ακούσει ξανά για αυτό το μοντέλο ή να έχω συναντήσει κάποιον που να μου είχε μιλήσει για αυτό. Όταν, λοιπόν, το πρωτογνώρισα, εντυπωσιάστηκα από την αμεσότητα που είχαν οι τεχνικές του και από το πόσο δυνατά άγγιξαν την καρδιά μου. Μέσα σε λίγα λεπτά είχα βρεθεί να αλλάζω ρόλους με ανθρώπους της ζωής μου, να στήνω σκηνές από περιστατικά που με είχαν επηρεάσει και να γίνομαι παρατηρητής του εαυτού μου και των σχέσεων μου με τους άλλους. Στο τέλος αυτής της πρώτης μου επαφής με το Ψυχόδραμα είχα ήδη αποφασίσει ότι ήθελα να εκπαιδευτώ σε αυτό.
Έτσι κι έγινε. Εκπαιδεύτηκα στο Ψυχόδραμα από την εξαιρετική Jinnie Jefferies, πήρα το πτυχίο μου από το London Center for Psychodrama και πιστοποιήθηκα ως ψυχοθεραπεύτρια – ψυχοδραματίστρια από το British Psychodrama Association. Η επαφή μου με το Ψυχόδραμα ήταν έρωτας με την πρώτη ματιά. Ο έρωτας αυτός, με τα χρόνια, έγινε αγάπη και γι’ αυτό συνέχισα να εκπαιδεύομαι ως επόπτρια και αργότερα ως εκπαιδεύτρια. Η μία πιστοποίηση διαδεχόταν την άλλη μα αυτό που έμενε ίδιο, σταθερό ήταν η αγάπη μου για αυτήν την προσέγγιση. Άρχισα να συντονίζω ομάδες ψυχοδράματος σε εβδομαδιαία βάση, συνεργάστηκα με δήμους και ιδιωτικούς φορείς βάζοντας το Ψυχόδραμα στην καθημερινή τους πρακτική και τόλμησα να διοργανώσω και να συντονίσω Ανοιχτές Βραδιές Ψυχοδράματος με ιδιαίτερη επιτυχία σε ένα art café στο κέντρο της Θεσσαλονίκης.
Το Ψυχόδραμα είχε μπει για τα καλά στην επαγγελματική μου ζωή και φρόντιζα να το βάλω και στις ζωές άλλων. Ατομικές και ζευγαρικές συνεδρίες, ομάδες αυτογνωσίας, εναλλακτικές διακοπές και ομιλίες. Κάποια στιγμή αποφάσισα να γράψω ένα βιβλίο για το ζέσταμα, που αποτελεί το πρώτο στάδιο μιας ψυχοδραματικής συνεδρίας, και συγκινήθηκα όταν άκουσα εκπαιδευτικούς και επαγγελματίες ψυχικής υγείας να μου λένε ότι δοκίμαζαν να εφαρμόσουν τις ιδέες που πρότεινα και ενδιαφερόντουσαν να μάθουν περισσότερα για το Ψυχόδραμα. Όλα καλά ως εδώ. Πολύ καλά, μπορώ να πω. Έλειπε, όμως, κάτι. Κι αυτό το κάτι που έλειπε ήταν ένας φορέας που θα αγκάλιαζε εμάς τους ψυχοδραματιστές, φέρνοντας μας κοντά τον έναν στον άλλον και δίνοντας μας την ευκαιρία να συνεργαστούμε και να συνδημιουργήσουμε. Για όλα έρχεται η κατάλληλη ώρα και η ώρα αυτή ήρθε τέτοια εποχή δύο χρόνια νωρίτερα όταν αποφασίσαμε να ενώσουμε όνειρα, δυνάμεις, εμπειρίες και γνώσεις αρκετοί ψυχοδραματιστές της Ελλάδας για να δημιουργήσουμε την Ελληνική Εταιρία Ψυχοδράματος.
Η Ελληνική Εταιρία Ψυχοδράματος, λέει ο κύριος Στυλιανός Λαγαράκης που είναι Αντιπρόεδρός της, είναι ένας επιστημονικός φορέας που έχει ως στόχο την προώθηση, τη διάδοση και την επιστημονική ανάπτυξη του Ψυχοδράματος στην Ελλάδα. Μέσα από εκπαιδευτικές δράσεις, επιστημονικές συναντήσεις, εποπτείες και συνεργασίες με διεθνείς οργανισμούς, συμβάλλει στη δημιουργία ενός δικτύου επαγγελματιών που εργάζονται με τη μέθοδο.
Από τα πρώτα της κιόλας βήματα, η Ελληνική Εταιρία Ψυχοδράματος έδειξε έντονη δραστηριότητα παρακινώντας αρχικά τα μέλη της να ‘συναντηθούν’ κυριολεκτικά και μεταφορικά και βάζοντας στόχο να γίνει μια μεγάλη αγκαλιά που θα χωρά ολοένα και περισσότερους. Προτού καν συμπληρωθούν 2 χρόνια από την επίσημη ίδρυση της Ελληνικής Εταιρίας Ψυχοδράματος, βρισκόμαστε εν όψει του 1ου Πανελληνίου Συνεδρίου Ψυχοδράματος που θα πραγματοποιηθεί στην Αθήνα το Σάββατο 14 Μαρτίου. Η ιδέα αυτού του Συνεδρίου, σύμφωνα με τον κύριο Λαγαράκη, προέκυψε από την ανάγκη να δημιουργηθεί ένας ζωντανός χώρος συνάντησης, ανταλλαγής εμπειριών και διαλόγου γύρω από το Ψυχόδραμα. Τα τελευταία χρόνια παρατηρούμε ότι αυξάνεται το ενδιαφέρον για βιωματικές προσεγγίσεις στην ψυχική υγεία και στην εκπαίδευση, αλλά παράλληλα υπάρχει ακόμη περιορισμένη ενημέρωση για το εύρος και τις δυνατότητες του Ψυχοδράματος. Το Συνέδριο φιλοδοξεί να καλύψει αυτήν την ανάγκη φέρνοντας κοντά επαγγελματίες ψυχικής υγείας, εκπαιδευτικούς, φοιτητές και ανθρώπους που ενδιαφέρονται για την προσωπική ανάπτυξη και τη βιωματική μάθηση. Μέσα από εργαστήρια, παρουσιάσεις και masterclasses οι συμμετέχοντες θα έχουν την ευκαιρία όχι μόνο να ενημερωθούν θεωρητικά αλλά και να βιώσουν στην πράξη τις τεχνικές και τη δυναμική του Ψυχοδράματος.
Η κυρία Σμαρούλα Παντελή, πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρίας Ψυχοδράματος, υποστηρίζει ότι η συμμετοχή σε αυτό το Συνέδριο συμβάλλειστη γνωριμία με το Ψυχόδραμα και τις τεχνικές του αλλά και εμπλουτίζει τις γνώσεις των ψυχοδραματιστών δίνοντας τους νέες ιδέες και προτείνοντας εφαρμογές. Το Συνέδριο στοχεύει να αναδείξει τη δημιουργικότητά μας και να μας βοηθήσει να συνδεθούμε ξανά με την ικανότητα να ονειρευόμαστε και να είμαστε αυθεντικοί. Μας προσκαλεί να δούμε τα πράγματα από μια διαφορετική οπτική και να βρούμε νέους, εναλλακτικούς και ενδεχομένως πιο λειτουργικούς τρόπους αντιμετώπισης.
‘Από την αποξένωση στη σύνδεση’, ο τίτλος του Συνεδρίου. Ένας τίτλος σαφώς επηρεασμένος από το φαινόμενο της αποξένωσης στις διαπροσωπικές σχέσεις όλων μας. ‘Ζούμε σε μια εποχή’, παραδέχεται ο κύριος Λαγαράκης, ‘όπου, παρά τη διαρκή ψηφιακή συνδεσιμότητα, πολλοί άνθρωποι βιώνουν έντονα το αίσθημα της απομόνωσης και της αποξένωσης. Η επικοινωνία μεταφέρεται, συχνά, στις οθόνες και αντικαθιστά τις άμεσες, ανθρώπινες εμπειρίες: τη βλεμματική επαφή, την αγκαλιά, την κοινή παρουσία στον ίδιο χώρο. Η ανάγκη, όμως, για ουσιαστική σύνδεση παραμένει βαθιά ανθρώπινη. Το Ψυχόδραμα, με τη βιωματική του φύση, δημιουργεί ένα πλαίσιο στο οποίο οι άνθρωποι μπορούν να συναντηθούν αυθεντικά, να εκφραστούν, να μοιραστούν εμπειρίες και να αναπτύξουν σχέσεις εμπιστοσύνης. Η μετάβαση ‘από την αποξένωση στη σύνδεση’ δεν είναι μόνο ένας τίτλος. Είναι μια πρόθεση επαναφοράς της ανθρώπινης συνάντησης στο κέντρο της εμπειρίας’.
Η κυρία Παντελή συμπληρώνει λέγοντας πως είναι πολλές οι φορές που βρισκόμαστε σε μια παρέα και παρατηρούμε κάθε έναν να ασχολείται σχεδόν αποκλειστικά με το κινητό του. Η απουσία αγγίγματος ή/και βλεμματικής επαφής, οι μηδαμινές ευκαιρίες για ανταλλαγή ιδεών και η έλλειψη παιχνιδιού οδηγούν τον άνθρωπο σε μια σταδιακή απομόνωση και αποξένωση καθώς δεν έχει την ευκαιρία να αισθανθεί ότι ανήκει σε μια παρέα ή ομάδα. Για την ίδια η σύνδεση είναι κομβικής σημασίας αποτελώντας απόδειξη μιας ζωής με νόημα.
Είμαι ανυπόμονη. Ανυπόμονη να ζήσω αυτήν την εμπειρία. Ανυπόμονη να γίνω ένα με συναδέλφους από όλη την Ελλάδα. Ανυπόμονη να βρεθώ με ανθρώπους, που δεν γνωρίζω, και να πούμε τις πρώτες κοινές μας λέξεις στη γλώσσα του Ψυχοδράματος. Ανυπόμονη να συναντήσω ξανά ανθρώπους, με τους οποίους έχω δουλέψει στο παρελθόν, είτε ως θεραπεύτρια είτε ως εκπαιδεύτρια, και να μοιραστώ μαζί τους νέες διαδρομές. Κι είμαι παραπάνω από βέβαιη ότι μια παρόμοια ανυπομονησία μοιράζονται μαζί μου και οι υπόλοιποι συνάδελφοι που θα είναι παρόντες στο Συνέδριο συμβάλλοντας στην επιτυχία του. Όσο για το Ψυχόδραμα, επαναλαμβάνω ότι θα το αδικήσω αν προσπαθήσω να το περιγράψω με λόγια. Ο PaulHolmesτονίζει την ομοιότητα του Ψυχοδράματος με το παιχνίδι των παιδιών καθώς και τα δύο συμβαίνουν έξω από το άτομο, δηλαδή σε μια εξωτερική πραγματικότητα και όχι μόνο στο μυαλό του ατόμου, δηλαδή σε μια εσωτερική πραγματικότητα. Αν και το Ψυχόδραμα είναι μια ψυχοθεραπευτική προσέγγιση διεθνώς αναγνωρισμένη, στη χώρα μας δεν είναι ακόμη τόσο δημοφιλής όσο θα της άξιζε. ‘Το Ψυχόδραμα είναι μια βιωματική ψυχοθεραπευτική μέθοδος που βασίζεται στη δράση, στη δημιουργικότητα και τον αυθορμητισμό. Δημιουργός του ήταν ο ψυχίατρος και κοινωνιολόγος, JacobLevyMoreno, ο οποίος ανέπτυξε τη μέθοδο στις αρχές του 20ου αιώνα. Στο Ψυχόδραμα οι συμμετέχοντες διερευνούν προσωπικά ζητήματα μέσα από δραματοποίηση εμπειριών, ρόλους και σκηνές ζωής. Με αυτόν τον τρόπο δημιουργείται ένας ασφαλής χώρος όπου μπορούν να αναδυθούν συναισθήματα, νέες οπτικές και δημιουργικές λύσεις. Στην Ελλάδα το Ψυχόδραμα εμφανίστηκε τη δεκαετία του 1980 και σταδιακά αναπτύχθηκε μέσα από εκπαιδευτικά προγράμματα, θεραπευτικές ομάδες και εφαρμογές σε τομείς όπως η εκπαίδευση, η κοινωνική εργασία και η ψυχοθεραπεία. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται αυξανόμενο ενδιαφέρον, καθώς όλο και περισσότεροι επαγγελματίες αναγνωρίζουν τη δυναμική των βιωματικών μεθόδων’, λέει ο κύριος Λαγαράκης.
Δεν είναι βέβαια μόνο το Συνέδριο που μαγνητίζει το ενδιαφέρον μου. Προσεχώς θα κυκλοφορήσει ένα βιβλίο για το Ψυχόδραμα με συγγραφείς ψυχοδραματιστές – μέλη της Ελληνικής Εταιρίας Ψυχοδράματος. Το βιβλίο που ετοιμάζεται αποτελεί, σύμφωνα με τον συνεντευξιαζόμενο, μια συλλογική προσπάθεια ψυχοδραματιστών που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα και επιδιώκει να παρουσιάσει τόσο τη θεωρητική βάση όσο και τις πρακτικές εφαρμογές του Ψυχοδράματος. Οι αναγνώστες θα έχουν την ευκαιρία να γνωρίσουν βασικές έννοιες της μεθόδου, να διαβάσουν για εφαρμογές σε διαφορετικά πεδία όπως η ψυχοθεραπεία, η εκπαίδευση και η προσωπική ανάπτυξη, αλλά και να έρθουν σε επαφή με βιωματικές αφηγήσεις και κλινικές εμπειρίες από την πρακτική των συγγραφέων. Στόχος του βιβλίου, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι να αποτελέσει μια γέφυρα μεταξύ θεωρίας και πράξης και να συμβάλλει στην ευρύτερη κατανόηση του Ψυχοδράματος από επαγγελματίες αλλά και από κάθε ενδιαφερόμενο αναγνώστη.
Αναφερόμενη στο βιβλίο η συνεντευξιαζόμενη δηλώνει ιδιαιτέρως χαρούμενη μια που ‘Η Σκηνή που Θεραπεύει’ θα κυκλοφορήσει σύντομα από τις εκδόσεις Πατάκη για να βάλει το Ψυχόδραμα στις καρδιές αλλά και τις βιβλιοθήκες όσο παραπάνω αναγνωστών γίνεται. Άλλωστε, όπως τονίζει η ίδια, πρόκειται για μια πολύ σοβαρή συλλογική επιστημονική συγγραφική δουλειά που αναδεικνύει τη σπουδαιότητα του Ψυχοδράματος και που αξίζει να έχει μια θέση στην Ελληνική βιβλιογραφία.
Εν αναμονή λοιπόν αυτών που θα ακολουθήσουν… αυτών που θα γίνουν σύντομα κι εκείνων που θα περιμένουν τη σειρά τους μέχρι να γίνουν από σκέψεις πράξεις, από σχέδια δράσεις… εν αναμονή συναντήσεων που αξίζει να τις κάνει κανείς γιατί μέσα από αυτές ανακαλύπτει κάτι καινούργιο για τον εαυτό του…
Το άρθρο αυτό γράφτηκε με αφορμή τη διεξαγωγή του 1ου Πανελληνίου Συνεδρίου Ψυχοδράματος στην Αθήνα το Σάββατο 14 Μαρτίου… όσο για εμάς θα βρεθούμε ξανά σύντομα μέσα από ένα επόμενο άρθρο!
