Ένα πολύ σημαντικό γεγονός στη ζωή ενός ζευγαριού είναι το πέρασμα από τη σχέση στο γάμο. Για να είναι πετυχημένο αυτό το πέρασμα θα πρέπει οι σύντροφοι να είναι ικανοί να διαχειρίζονται δημιουργικά και εποικοδομητικά τις αλλαγές. Η μετάβαση από μία σχέση στη συνθήκη του γάμου δεν είναι πάντα εύκολη. Ποιες είναι, αλήθεια, οι συνηθέστερες δυσκολίες που συναντά ένα ζευγάρι κατά τη μετάβαση αυτή; Η μετάβαση από τη σχέση στο γάμο είναι, σύμφωνα με την ψυχολόγο – γνωστική συμπεριφορική ψυχοθεραπεύτρια Γεωργία Φουτσιτζή, από τη φύση της μια συναισθηματικά φορτισμένη περίοδος καθώς το ζευγάρι καλείται να διαχειριστεί πολλές αλλαγές ταυτόχρονα τόσο σε πρακτικό όσο και σε συναισθηματικό επίπεδο.
Πρακτικά το ζευγάρι μπορεί να χρειαστεί να συμβιώσει ή να μετακομίσει, να κάνει ανακατανομή των ρόλων του μέσα στο σπίτι, αλλά και να εντάξει νέα μέλη της οικογένειας στη ζωή του όπως είναι τα πεθερικά. Αναφορικά με τις συναισθηματικές μεταβάσεις το ζευγάρι αρχίζει σταδιακά να έρχεται αντιμέτωπο με την πραγματικότητα του έγγαμου βίου, κάτι το οποίο έρχεται συχνά σε σύγκρουση με την φαντασιωσική ελπίδα ότι αυτός θα εμπεριέχει μονάχα στιγμές υπέρτατης ευτυχίας. Αυτή η σύγκρουση μεταξύ φαντασίας και πραγματικότητας μπορεί να οδηγήσει σε άγχος, αίσθημα κενού και ματαίωση στους νεόνυμφους.
Η κυρία Φουτσιτζή επισημαίνει επίσης την προοδευτική απομάκρυνση του ζευγαριού από το μέχρι πρότινος υποστηρικτικό κοινωνικό του δίκτυο, ενώ μετατοπίζεται και σε επίπεδο ταυτότητας: η ατομική ταυτότητα αρχίζει να συνυπάρχει και να μετασχηματίζεται σε μια κοινή, συζυγική ταυτότητα. Αυτή η διεργασία εμπεριέχει, πολλές φορές, πένθος και απώλεια μια που το ζευγάρι καλείται να διαχειριστεί το κλείσιμο προηγούμενων φάσεων της ζωής του. ‘Αν και δεν συνηθίζουμε να το συζητάμε ανοιχτά, παρατηρούμε πως μετά τη γαμήλια τελετή πολλά ζευγάρια έρχονται αντιμέτωπα με ένα απροσδόκητο αίσθημα μελαγχολίας. Μπορεί να βιωθεί και από τους δύο συντρόφους, ωστόσο φαίνεται να εμφανίζεται συχνότερα στις γυναίκες, κυρίως επειδή τείνουν να σηκώνουν το μεγαλύτερο βάρος της προετοιμασίας του γάμου και να επενδύουν μεγαλύτερα ποσά ενέργειας, προσδοκίας και συναισθήματος. Αυτή η μελαγχολία συνδέεται, συχνά, με ιδανικές και μη ρεαλιστικές εικόνες για τον γάμο αλλά και με την έντονη κοινωνική πίεση που πρέπει να αντέξει το ζευγάρι ώστε να δείχνει διαρκώς ευτυχισμένο στα πρώτα χρόνια της κοινής ζωής.
Η αλήθεια είναι πως δίνουμε τόσο μεγάλη σημασία στην ημέρα του γάμου και στην προετοιμασία της τελετής, που τελικά μένει ελάχιστος χώρος για να μιλήσουμε για όσα ακολουθούν: για τη συναισθηματική εγγύτητα, την αίσθηση ασφάλειας και τη βαθιά σύνδεση μέσα στη σχέση, στοιχεία που στην πραγματικότητα αποτελούν τον πυρήνα της συζυγικής ικανοποίησης. Δεν είναι λοιπόν σπάνιο το ζευγάρι να μπαίνει στον έγγαμο βίο χωρίς να έχει προετοιμαστεί και οχυρωθεί συναισθηματικά και χωρίς τα εσωτερικά ‘εργαλεία’ που θα το στηρίξουν στη νέα αυτή φάση της ζωής του’, δηλώνει.
Σκέφτομαι όλα αυτά τα ζευγάρια που έχουν περάσει, ως τώρα, από το γραφείο μου και που εξακολουθούν να έρχονται για να ζητήσ\ουν τη βοήθειά μου. Έχω διαπιστώσει ότι τις περισσότερες φορές η δυσκολία προκύπτει όταν σταματήσει να ενδιαφέρεται ο ένας για τον άλλον και όταν η επικοινωνία των δυο τους γίνει προβληματική. Η επικοινωνία αποτελεί θεμέλιο λίθο στην ψυχική υγεία μιας σχέσης, κάθε σχέσης. Η κυρία Φουτσιτζή συμφωνεί πως η επικοινωνία είναι ένας από τους βασικότερους πυλώνες της ευημερίας μέσα στο γάμο. Δεν αφορά μόνο στο να μιλάμε πολύ, αλλά κυρίως στο πώς μιλάμε και στο αν μπορούμε να συναντηθούμε συναισθηματικά με τον άλλον. Και αυτό το βλέπουμε ξεκάθαρα και στη βιβλιογραφία. Ο Τζων Γκότμαν, Αμερικανός ψυχολόγος, μελετώντας νεόνυμφα ζευγάρια σε βάθος χρόνου, διαπίστωσε ότι οι πιο ανθεκτικοί γάμοι δεν ήταν απαραίτητα εκείνοι των πιο ‘έξυπνων’ ή των πιο επιτυχημένων ανθρώπων, αλλά των ζευγαριών που διέθεταν μεγαλύτερη συναισθηματική ευφυϊα. Και στον πυρήνα της συναισθηματικής ευφυϊας βρίσκεται φυσικά, μεταξύ άλλων, και η αυθεντική επικοινωνία. Οι συναισθηματικά ευφυείς άνθρωποι μπορούν πρώτα από όλα να αναγνωρίζουν τι νιώθουν και τι χρειάζονται. Είναι σε επαφή με τον εσωτερικό τους κόσμο και έχουν συναισθηματική αυτεπίγνωση. Στη συνέχεια είναι σε θέση να επικοινωνήσουν και να εκφράσουν αυτά τα συναισθήματα με τρόπο αυθεντικό, που δεν κατηγορεί, δεν απομακρύνει, αλλά αντιθέτως φέρνει τον σύντροφο πιο κοντά.
Η επικοινωνία, σύμφωνα με την συνεντευξιαζόμενη, μέσα στον γάμο λειτουργεί σαν ένα είδος συναισθηματικής κατάθεσης στον κοινό σχεσιακό ‘τραπεζικό λογαριασμό’ του ζευγαριού. Κάθε φορά δηλαδή που το ζευγάρι μιλάει ανοιχτά, εκφράζει τις ανάγκες του, τα συναισθήματά του, τις αξίες του και όσα έχουν πραγματικά σημασία για αυτό, είναι σαν να προσθέτει κάτι πολύτιμο στον κοινό ‘τραπεζικό λογαριασμό’ του. Όσο πιο συχνές και ουσιαστικές είναι αυτές οι στιγμές επικοινωνίας, τόσο περισσότερο ενδυναμώνεται αυτός ο λογαριασμός και μεγαλώνει το θετικό συναισθηματικό απόθεμα που υπάρχει στη βάση της σχέσης. Αυτό το απόθεμα λειτουργεί ως ασπίδα προστασίας σε δύσκολες περιόδους για το ζευγάρι, βοηθώντας τη σχέση όχι μόνο να αντέξει, αλλά και να εξελιχθεί μέσα στο χρόνο.
Ας μιλήσουμε, όμως, για τις πιο συνηθισμένες παγίδες στην επικοινωνία ενός ζευγαριού. Προσκαλώ την κυρία Φουτσιτζή να αναφερθεί σε αυτές κι εκείνη ξεκινά υποστηρίζοντας ότι μία από τις πιο κοινές παγίδες στην επικοινωνία ενός ζευγαριού είναι ότι πολλές φορές οι σύντροφοι δεν έχουν την απαραίτητη συναισθηματική αυτεπίγνωση ώστε να μπορούν να αναγνωρίσουν πρώτα οι ίδιος τα συναισθήματά τους και μετέπειτα να κατανοήσουν τις βαθύτερες ρίζες τους και τις ανάγκες που κρύβονται πίσω από αυτά. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να δυσκολεύει ο τρόπος με τον οποία τα επικοινωνούν στον σύντροφό τους. Επειδή δεν είναι σε θέση να αναγνωρίσουν πρώτα το δικό τους εσωτερικό συναίσθημα, η επικοινωνία τείνει να γίνεται μέσα από κριτική, επίθεση ή περιφρόνηση. Λένε ‘δεν το έκανες σωστά’ ή ‘δεν είσαι αρκετά…’ αντί να μιλήσουν με το ‘εγώ’ και να επικεντρωθούν στις δικές τους ανάγκες και συναισθήματα, καθηλώνονται στο ‘εσύ’ κατηγορώντας τον άλλον, χωρίς να κατανοούν ότι οι αντιδράσεις τους μπορεί να πηγάζουν και από δικές τους παλιές ανεκπλήρωτες ανάγκες. Η μετατόπιση ευθύνης στον άλλον λειτουργεί, συχνά, σαν ένας τρόπος προστασίας. Είναι ένας πιο ασφαλής δρόμος ώστε να μην στραφούν προς τα μέσα και να έρθουν σε επαφή με την προσωπική τους ευαλωτότητα.
Μια άλλη παγίδα στην επικοινωνία του ζευγαριού, σύμφωνα με την ίδια, είναι όταν ο ένας σύντροφος προσδοκά από τον άλλον να πράξει ή να συσχετιστεί μαζί του με τρόπο που εκείνος θα ήθελε ή έτσι όπως ο ίδιος θα έκανε. Τα ζευγάρια λειτουργούν, συχνά, με τη μη ρεαλιστική και παράλογη πεποίθηση ότι ο σύντροφός τους ‘θα έπρεπε να γνωρίζει’ τι χρειάζονται και πώς νιώθουν με αποτέλεσμα να μη μπαίνουν στη διαδικασία να το μοιραστούν και να το επικοινωνήσουν. Όταν τελικά λαμβάνουν κάτι διαφορετικό από αυτό που είχαν φανταστεί, είναι εύκολο να εκφράσουν έντονη απογοήτευση, ματαίωση και το αίσθημα ότι ο άνθρωπός τους δεν τους καταλαβαίνει επαρκώς, τη στιγμή που ούτε οι ίδιοι έχουν πλήρη επίγνωση του τι πραγματικά τους συμβαίνει. Πρόκειται για μια παγίδα που συναντάμε πολύ συχνά στα ζευγάρια μέσα στη θεραπευτική διαδικασία και η οποία, όταν αναγνωριστεί και φωτιστεί με κατανόηση, μπορεί να αποτελέσει μια ουσιαστική ευκαιρία για βαθύτερη σύνδεση και πιο αυθεντική επικοινωνία.
Φτάνοντας σιγά σιγά προς το τέλος αυτής της συζήτησης ζητώ από την συνεντευξιαζόμενη να κάνει έναν σύντομο απολογισμό σχετικά με το σεμινάριο που συντόνισε πρόσφατα, μαζί με την κυρία Κατερίνα Στραβοράβδη, στην 23η Έκθεση Γάμου και Βάπτισης. Το σεμινάριο αυτό είχε τίτλο ‘Η ψυχολογία μας μέσα στο γάμο: Βαδίζοντας προς το χτίσιμο μιας ανθεκτικής σχέσης’. Η κυρία Φουτσιτζή λέει χαρακτηριστικά: ‘Νιώθω πραγματικά πολύ μεγάλη χαρά και εσωτερική ικανοποίηση που είχα την ευκαιρία να συμμετέχω και να συντονίσουμε μαζί με την Κατερίνα ένα σεμινάριο στην 23η Έκθεση Γάμου και Βάπτισης. Ήταν πολύ ουσιαστική εμπειρία για μένα το να έρθω σε άμεση επαφή με τόσα μελλόνυμφα ζευγάρια και να αφουγκραστώ τα άγχη, τις αγωνίες και τις δυσκολίες τους. Παράλληλα ήταν πολύ συγκινητικό να βλέπω ανάμεσα στο κοινό ανθρώπους με σημειωματάρια και ζευγάρια να παρακολουθούν με προσήλωση και με πραγματική διάθεση να κατανοήσουν και να μάθουν. Μάλιστα ένα ζευγάρι μας ζήτησε να τους στείλουμε την παρουσίαση για να κάνουν μερικές από τις ασκήσεις, που τους προτείναμε, στο σπίτι.
Πραγματικά πόσο ανθρώπινο και ουσιαστικό να βλέπεις ζευγάρια κινητοποιημένα που θέλουν να δουλέψουν τη σχέση τους και να επενδύσουν σε αυτήν. Πιστεύω ότι και οι συμμετέχοντες αποκόμισαν πολλά από το σεμινάριο καθώς μπόρεσαν και μέσα από τις βιωματικές ασκήσεις να έρθουν πιο κοντά και να συνδεθούν ουσιαστικά μεταξύ τους. Νομίζω πως έστω και για μία ώρα μετατοπίστηκε λίγο το κέντρο βάρους από τη γαμήλια τελετή αυτή καθαυτή – που συνήθως είναι το επίκεντρο μιας τέτοιας έκθεσης – προς το ‘μετά’: προς τον έγγαμο βίο, τη σχέση και τη συνύπαρξη. Και πιστεύω βαθιά ότι αυτό είναι και το πιο σημαντικό: να θυμόμαστε ότι πέρα από την όμορφη τελετή, το ουσιαστικό είναι η σχέση που χτίζεται καθημερινά μετά’.
Δεν διστάζει μάλιστα να μοιραστεί μαζί μας μια εμπειρία που είχε, στο πλαίσιο αυτού του σεμιναρίου, με ένα μελλόνυμφο ζευγάρι. ‘Μια εμπειρία, που μου έχει μείνει αξέχαστη, ήταν κατά τη διάρκεια μιας άσκησης εκτίμησης, όπου ζητήσαμε από τα ζευγάρια να αναφέρουν τρεις θετικές ποιότητες του συντρόφου ή της συντρόφου τους. Θυμάμαι χαρακτηριστικά ένα ζευγάρι που τη στιγμή που ο άντρας άκουσε την σύντροφό του να του λέει πόσο τον θαυμάζει για κάποια από τα χαρακτηριστικά που έχει, είδα το πρόσωπό του να φωτίζεται κυριολεκτικά. Είναι πολύ όμορφο όταν παρατηρούμε πως μέσα από τόσο απλές ασκήσεις το ζευγάρι έρχεται πιο κοντά. Εκείνη τη στιγμή το ζευγάρι έμοιαζε σαν να εξέπεμπε σήματα αγάπης και τρυφερότητας ο ένας προς τον άλλον, σαν να υπήρχε ανάμεσά τους μια αόρατη αλλά πολύ δυνατή συναισθηματική σύνδεση. Η άσκηση αυτή λειτούργησε σαν μια γερή ‘συναισθηματική κόλλα’ που τους έφερε πιο κοντά. Νομίζω πως δεν θα ξεχάσω ποτέ την έκφραση και το βλέμμα αυτού του ανθρώπου’, ομολογεί η κυρία Φουτσιτζή.
Ο Άντονυ Ρόμπινς είπε πως ο τρόπος με τον οποίο επικοινωνούμε με τους άλλους και με τον εαυτό μας είναι καθοριστικός για την ποιότητα της ζωής μας. Θα παραφράσω τη δήλωσή του λέγοντας πως ο τρόπος με τον οποίο επικοινωνούμε με τον σύντροφό μας είναι σίγουρα καθοριστικός για την ποιότητα του γάμου μας. Ας μην το ξεχνάμε αυτό, κάθε φορά που προσπαθούμε να ακούσουμε ή να ακουστούμε. Όσο για εμάς θα βρεθούμε σύντομα μέσα από ένα καινούργιο, επόμενο άρθρο!
