Ο Αντώνης Καφετζόπουλος αποτελεί μία από τις πιο πολυσχιδείς και αναγνωρίσιμες προσωπικότητες του ελληνικού θεάτρου και του κινηματογράφου. Με μια πορεία που εκτείνεται σε δεκαετίες, έχει υπηρετήσει με την ίδια δεινότητα τόσο την κωμωδία όσο και το βαρύ δράμα, κερδίζοντας την αποδοχή κοινού και κριτικών (με κορυφαία στιγμή το βραβείο ερμηνείας στο Φεστιβάλ του Λοκάρνο για την ταινία «Ακαδημία Πλάτωνος»).
Στην τρέχουσα θεατρική περίοδο, καταπιάνεται με το έργο του σπουδαίου Κόρμακ Μακάρθι, αναλαμβάνοντας το τριπλό στοίχημα της μετάφρασης, της σκηνοθεσίας και της ερμηνείας στην παράσταση «Άσπρο Μαύρο» στο Artbox Fargani (17 έως 26 Απριλίου), όπου αφορά μια συγκλονιστική υπαρξιακή μονομαχία ανάμεσα σε έναν απελπισμένο καθηγητή και έναν πρώην κατάδικο, που θέτει τα πιο σκληρά ερωτήματα για την πίστη, την ανθρώπινη φύση και την αξία της ζωής.
Στη συνέντευξη που ακολουθεί, μιλά για τη φιλοσοφική απόγνωση του ήρωά του, τη χημεία με τον Ζερόμ Καλούτα και την ωμή ελευθερία της θεατρικής πράξης.
Συνέντευξη στον Γιάννη Τσιρόγλου για την Κουλτουρόσουπα
-Τι ήταν αυτό που σας ώθησε να αναλάβετε το τριπλό καθήκον της μετάφρασης, της σκηνοθεσίας και της ερμηνείας σε ένα τόσο απαιτητικό κείμενο του McCarthy;
Έχω σε πολύ μεγάλη εκτίμηση τον συγγραφέα, από τα μυθιστορήματα του που είναι μάλλον πιο γνωστά στην Ελλάδα. Έκανα μια έρευνα και διαπίστωσα ότι έχει γράψει δύο θεατρικά. Το συγκεκριμένο είναι το πιο παιγμένο και μάλιστα έχει γίνει ταινία από τον Τόμι Λι Τζόουνς με το ίδιο και τον Σάμιουελ Λ. Τζάκσον και με τον αυθεντικό τίτλο ‘Sunset Limited’.
-Ο χαρακτήρας σας, ο White, θεωρεί την οδύνη ως τη μόνη πραγματικότητα. Πώς προσεγγίσατε ψυχολογικά έναν άνθρωπο που έχει παραιτηθεί από κάθε ελπίδα;
Δεν τρελαίνομαι με τις ψυχολογικές προσεγγίσεις. Το είδα περισσότερο όπως ο συγγραφέας: η ‘παραίτηση’ του White είναι προϊόν μιας ψυχρής φιλοσοφικής λογικής. Θεωρεί ότι η ανθρωπότητα λίγο-πολύ έχει ξοφλήσει. Ή ίσως ότι δεν θα έπρεπε να υπάρξει μιας εξ αρχής.
-Πόσο δύσκολο είναι να σκηνοθετείς μια παράσταση που βασίζεται αποκλειστικά στον λόγο, χωρίς εξωτερική δράση, διατηρώντας αμείωτο το ενδιαφέρον του θεατή;
Δύσκολο. Αυτή ήταν και η μοναδική μου αγωνία. Νομίζω ότι τα πήγαμε πολύ καλά εκμεταλλευόμενοι την ενστικτώδη διάθεση του κοινού για λύτρωση, για μια χαραμάδα ελπίδας.
-Η γλώσσα του White είναι περίτεχνη, σχεδόν αριστοκρατική. Πώς λειτουργεί αυτή η επιλογή απέναντι στη «λαϊκή» γλώσσα του Black;
Στην πραγματικότητα – κάτι που δυστυχώς διαφεύγει από τις δυνατότητες που μας προσφέρει η ελληνική γλώσσα – μιλάν δυο διαφορετικές διαλέκτους της αγγλικής. Ο Black εκφράζεται στα αγγλικά των πρώην σκλάβων του αμερικανικού Νότου. Επέλεξα απλά να τονίσω την μορφωτική και ταξική απόσταση που τους χωρίζει.
-Ο McCarthy είναι γνωστός για τον «λυρικό κυνισμό» του. Υπάρχει τελικά χαραμάδα φωτός στο κείμενό του ή η ήττα είναι προδιαγεγραμμένη;
Αυτό με τον ‘λυρικό κυνισμό’ (ή ίσως ‘κυνικό λυρισμό’;) είναι μάλλον δική μου περιγραφή και το βρίσκω το πιο γοητευτικό στοιχείο του ΜακΚαρθι. Από την άλλη, είναι πολύ δίκαιος και έντιμος. Δεν ‘καθοδηγεί’, δεν κάνει κήρυγμα. Νομίζω ότι αφήνει τον θεατή να αποφασίσει. Το σεβάστηκα απόλυτα.
-Πώς προέκυψε η συνεργασία με τον Ζερόμ Καλούτα και τι στοιχεία έφερε εκείνος στη δυναμική της παράστασης;
Οι επιλογές για έναν Αφροέλληνα ηθοποιό που να έχει την κατάλληλη ηλικία και τις απαραίτητες δεξιότητες είναι περιορισμένες στα δάκτυλά του ενός χεριού. Διάλεξα το Ζερόμ και ήμουν πολύ σίγουρος μέσα μου ότι αν για κάποιο λόγο δεν ήθελε ή δεν μπορούσε να είναι, δεν θα έκανα την παράσταση. Μεγάλο ρόλο έπαιξε η προσωπικότητα του.
-Το έργο διαδραματίζεται μετά από μια απόπειρα αυτοκτονίας. Πιστεύετε ότι το θέατρο οφείλει να αγγίζει τέτοια σκοτεινά θέματα με τόσο ωμό τρόπο;
Το θέατρο δεν οφείλει τίποτα και σε κανέναν. Έχει αποδείξει ότι μπορεί και στέκεται στα πόδια του χάρη στην αποδοχή του κοινού που το συντηρεί οικονομικά. Επομένως παίρνει την ελευθερία να ασχολείται με οτιδήποτε και από κει πέρα το ταμείο αποφασίζει αν άξιζε τον κόπο και το ρίσκο.
-Ως μεταφραστής, ποιες ήταν οι μεγαλύτερες προκλήσεις για να αποδώσετε το δωρικό ύφος του συγγραφέα στα ελληνικά;
Η μεγάλη πρόκληση ήταν αυτή που προανάφερα: η γλώσσα των μαύρων του αμερικανικού Νότου. Δυστυχώς δεν υπάρχει λύση στο πρόβλημα κατα τη γνώμη μου.
-Η παράσταση έρχεται στη Θεσσαλονίκη μετά την Αθήνα. Πιστεύετε ότι το κοινό της πόλης θα ταυτιστεί με την υπαρξιακή αγωνία των ηρώων;
Το κοινό της Θεσσαλονίκης έχει σταθεί πάντα πολύ τρυφερό και γενναιόδωρο μαζί μου. Κατά τα άλλα δεν βρίσκω καμμία διαφορά από την Αθήνα – ή οποιαδήποτε άλλη ελληνική πόλη.
-Μετά από κάθε παράσταση, φεύγετε από τη σκηνή με την πικρία του White ή με την ελπίδα του Black;
Τίποτα από τα δύο. Κάθε βραδιά είναι μοναδική. Άν – και όποτε – τα έχουμε πάει καλά νιώθω μια βαθιά ικανοποίηση. Τα αισθήματα δεν έχουν να κάνουν με το έργο, αυτά αφορούν το κοινό.
ARTBOX FARGANI
«Άσπρο Μαύροτ» του Κόρμακ Μακάρθι .
Πρεμιέρα: Παρασκευή 17 Απριλίου.
Μια πνευματική μονομαχία ανάμεσα σε έναν ορθολογιστή μηδενιστή και έναν αγνό πιστό, που εξερευνά με ωμότητα και χιούμορ το νόημα της ανθρώπινης ύπαρξης
Σκηνοθεσία: Αντώνης Καφετζόπουλος. Ερμηνεύουν: Αντώνης Καφετζόπουλος & Ζερόμ Καλούτα.
Ημέρες και ώρες παραστάσεων: 17 έως 26 Απριλίου. Παρασκευή στις 21:15, Σάββατο στις 18:15 και 21:15, Κυριακή 19 στις 18:15
Αναλυτικές πληροφορίες για τη παράσταση θα βρείτε εδώ
