Ο γάμος απασχολεί άνδρες και γυναίκες τόσο ως ενδεχόμενο όσο και ως βαθιά επιθυμία. Άλλοι αποφασίζουν εύκολα και γρήγορα να παντρευτούν, ενώ άλλοι διστάζουν και χρειάζονται χρόνο μέχρι να το αποφασίσουν. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι πρόκειται για μια πολύ σοβαρή απόφαση καθώς ο γάμος αποτελεί τη μεγαλύτερη και βαθύτερη δέσμευση δύο ανθρώπων που επιλέγουν να μοιραστούν την υπόλοιπη ζωή τους και να διαμορφώσουν από κοινού ένα πλάνο ζωής.
Ο γάμος, σύμφωνα με την ψυχολόγο – γνωστική συμπεριφορική ψυχοθεραπεύτρια Κατερίνα Στραβοράβδη, είναι μία από τις πιο ουσιαστικές αναπτυξιακές μεταβάσεις στην ενήλικη ζωή. Δεν πρόκειται απλώς για μια νομική ή κοινωνική σύμβαση, ούτε μόνο για μια ρομαντική επιλογή, αλλά για μια βαθιά υπαρξιακή δέσμευση: δύο άνθρωποι επιλέγουν συνειδητά να συνδέσουν τις ζωές τους, να συνδιαμορφώσουν ταυτότητα, καθημερινότητα, αξίες και όραμα ζωής. Από την εμπειρία της με μελλόνυμφα ζευγάρια παρατηρεί ότι πολλά έρχονται με ισχυρό συναισθηματικό δεσμό, αλλά με περιορισμένη επίγνωση των εσωτερικών διεργασιών που ενεργοποιεί ο γάμος. Υπάρχει, συχνά, η προσδοκία ότι ο γάμος θα λειτουργήσει επιβεβαιωτικά, σχεδόν ‘θεραπευτικά’, για τη σχέση, ότι θα λύσει υπάρχουσες δυσκολίες ή θα προσφέρει μια μόνιμη αίσθηση ασφάλειας. Ωστόσο στην πραγματικότητα ο γάμος τείνει να εντείνει και να φωτίζει όσα ήδη υπάρχουν, δηλαδή τις αντοχές αλλά και τις ευαλωτότητες του ζευγαριού. Η κυρία Στραβοράβδη συνεχίζει λέγοντας: ‘Βλέπουμε συχνά ζευγάρια που έχουν επενδύσει πολύ στο συναίσθημα της αγάπης, αλλά λιγότερο στις δεξιότητες της συνύπαρξης: στη διαχείριση συγκρούσεων, στη διαπραγμάτευση ρόλων, στη συναισθηματική ρύθμιση, στην ικανότητα να αντέχουν τη ματαίωση χωρίς να απειλείται ο δεσμός. Ώριμη απόφαση για γάμο προϋποθέτει ακριβώς αυτή τη μετάβαση: από το ‘είμαστε ερωτευμένοι’ στο ‘μπορούμε να σχετιστούμε με ασφάλεια ακόμα και όταν τα πράγματα δυσκολεύουν’’.
Έχει αποδειχθεί και έχει, επίσης, τονιστεί από πολλούς ειδικούς η ευεργετική επίδραση του γάμου τόσο στη σωματική όσο και στην ψυχική υγεία μας. Σύμφωνα με δημοσίευση στο καρδιολογικό περιοδικό Heart ο γάμος προστατεύει από καρδιοαγγειακές παθήσεις μια που οι σύζυγοι φροντίζουν ο ένας τον άλλον, παρατηρούν, αναγνωρίζουν και ευαισθητοποιούνται νωρίτερα για ένα πρόβλημα υγείας και αποτελούν ένα καλό υποστηρικτικό σύστημα κατά τη διάρκεια μιας νόσου και για όσο κρατήσει η αποθεραπεία. Υπάρχουν, όμως, και άλλα πλεονεκτήματα που αναδεικνύουν το γάμο σε μια έξυπνη και σοφή επιλογή. Η κυρία Στραβοράβδη πιστεύει ότι όταν ο γάμος είναι λειτουργικός και συναισθηματικά ασφαλής, μπορεί να αποτελέσει έναν από τους πιο ισχυρούς προστατευτικούς παράγοντες για την υγεία. Σε ψυχολογικό επίπεδο προσφέρει σταθερότητα, προβλεψιμότητα και ένα ασφαλές πλαίσιο συναισθηματικής σύνδεσης. Η αίσθηση ότι υπάρχει ένας ‘σημαντικός άλλος’ που είναι διαθέσιμος, υποστηρικτικός και συναισθηματικά παρών, μειώνει το χρόνιο άγχος και ενισχύει την ψυχική ανθεκτικότητα. Σε σωματικό επίπεδο η συναισθηματική ασφάλεια και η μείωση του στρες έχουν άμεσο αντίκτυπο στο νευρικό και στο ανοσοποιητικό σύστημα. Οι άνθρωποι που ζουν σε υποστηρικτικές συζυγικές σχέσεις τείνουν να φροντίζουν περισσότερο τον εαυτό τους, να έχουν καλύτερη συμμόρφωση σε θέματα υγείας και να αναρρώνουν ταχύτερα από δύσκολες καταστάσεις. ‘Πέρα, όμως, από τους βιολογικούς δείκτες’, εξηγεί η κυρία Στραβοράβδη, ‘ο γάμος μπορεί να λειτουργήσει και ως πλαίσιο προσωπικής ανάπτυξης. Μέσα από τη στενή συνύπαρξη, ο άνθρωπος έρχεται σε επαφή με πλευρές του εαυτού του που ίσως δεν θα αναδύονταν αλλιώς. Μαθαίνει να σχετίζεται, να βάζει όρια, να εκφράζει ανάγκες, να αντέχει τη διαφορετικότητα. Όλα αυτά, όταν γίνονται σε ένα πλαίσιο αμοιβαιότητας και σεβασμού, συμβάλλουν ουσιαστικά στη συνολική ψυχική ευημερία’.
Θα συμπληρώσω στα παραπάνω κάποια ακόμα πλεονεκτήματα που συνδέονται με το γάμο. Μέσα στο γάμο καταφέρνει κανείς να αποφεύγει την προοπτική της μοναξιάς αντιμετωπίζοντας έναν από τους μεγαλύτερους και διαχρονικότερους φόβους που δεν είναι άλλος από το να μεγαλώσει μόνος του. Έχει, επίσης, τη δυνατότητα να διοχετεύσει αγάπη και τρυφερότητα σε ένα πρόσωπο αλλά και να πάρει από το ίδιο πρόσωπο όλη την αγάπη και τρυφερότητα που χρειάζεται. Έχει έναν άνθρωπο που τον περιμένει όταν γυρίζει στο σπίτι και με τον οποίο μπορεί να μοιραστεί τις στιγμές της μέρας του, να μιλήσει για τις επιτυχίες και τις αποτυχίες του, να εξομολογηθεί τα λάθη του και να αποκαλύψει τους φόβους του. Έχει έναν άνθρωπο με τον οποίο μπορεί να κάνει κοινά όνειρα και να σχεδιάσει το μέλλον του. Για να συμβούν βέβαια όλα αυτά θα πρέπει να αντιμετωπίζουμε το γάμο σαν ένα ζωντανό οργανισμό που χρειάζεται διαρκή φροντίδα και ενασχόληση για να παραμείνει υγιής.
Αναρωτιέμαι αν όλα τα παραπάνω, που μπορούν πράγματι να αποτελέσουν ικανά επιχειρήματα για να αποφασίσει κάποιος να παντρευτεί, είναι αρκετά για να κατευνάσουν το άγχος ενός ζευγαριού λίγο πριν το γάμο του. Αν και θα περίμενε κανείς για τους μελλόνυμφους να σκέφτονται μόνο θετικά, δεν είναι λίγοι αυτοί που φοβούνται μήπως χάσουν την ελευθερία και την αυτονομία τους ή μήπως κάνουν ένα βήμα για το οποίο θα μετανιώσουν και θα δυσκολευτούν να διορθώσουν στο μέλλον. Η κυρία Στραβοράβδη συντόνισε πρόσφατα ένα σεμινάριο στο πλαίσιο της 23ης Έκθεσης Γάμου και Βάπτισης. Της ζητώ να μοιραστεί μαζί μας τι αποκόμισε η ίδια από τη συμμετοχή της σε αυτό αλλά και τι πήραν, κατά τη γνώμη της, οι συμμετέχοντες. ‘Η συμμετοχή και ο συντονισμός του σεμιναρίου στην 23η Έκθεση Γάμου και Βάπτισης αποτέλεσε για μένα μια ιδιαίτερα αποκαλυπτική εμπειρία σε σχέση με το πού βρίσκονται σήμερα τα μελλόνυμφα ζευγάρια. Αυτό που αποκόμισα πρωτίστως ήταν η έντονη ανάγκη των ζευγαριών να αποκτήσουν έναν ασφαλή χώρο όπου μπορούν να μιλήσουν για τις ανησυχίες τους χωρίς να αισθάνονται ότι ‘χαλάνε’ την εικόνα της ευτυχίας που κοινωνικά αναμένεται να εκπέμπουν. Πολλά ζευγάρια φαίνεται να κινούνται ανάμεσα στον ενθουσιασμό της προετοιμασίας και σε μια σιωπηρή αγωνία για το άγνωστο που ακολουθεί. Το σεμινάριο λειτούργησε ως ένα πλαίσιο αποσυμπίεσης όπου δόθηκε άδεια να ειπωθούν σκέψεις γύρω από τη συνύπαρξη, τη διαχείριση συγκρούσεων, τις διαφορές και τις αλλαγές που φέρνει ο γάμος. Από την πλευρά των συμμετεχόντων πιστεύω ότι αυτό που πήραν ήταν κυρίως μια αίσθηση κανονικοποίησης ότι οι δυσκολίες, οι αμφιβολίες και τα μικρά ‘ερωτηματικά’ δεν είναι σημάδι αποτυχίας αλλά φυσικό μέρος της μετάβασης στον έγγαμο βίο. Παράλληλα έφυγαν με πρακτικά ερεθίσματα και ερωτήματα που μπορούν να συνεχίσουν να δουλεύουν ως ζευγάρι ακόμα και μετά το τέλος της Έκθεσης’, απαντά.
Ολοκληρώνουμε αυτή τη συζήτηση με μια εμπειρία που έχει να αφηγηθεί η συνεντευξιαζόμενη μέσα από την επαγγελματική της εμπειρία. Λέει λοιπόν: ‘Μια εμπειρία, που μου έχει μείνει έντονα στη μνήμη, αφορά ένα ζευγάρι μελλόνυμφων που, κατά τη διάρκεια μιας συζήτησης γύρω από τις προσδοκίες του γάμου, συνειδητοποίησε ότι δεν είχαν ποτέ μιλήσει ανοιχτά για το πώς φαντάζεται ο καθένας την κοινή τους καθημερινότητα. Μέχρι εκείνη τη στιγμή υπήρχε η υπόθεση ότι ‘τα αυτονόητα δεν χρειάζεται να λέγονται’. Όταν άρχισαν να εκφράζουν τις σκέψεις τους, έγινε φανερό ότι είχαν διαφορετικές εικόνες για τον ρόλο, τον χρόνο μαζί, ακόμα και για τη διαχείριση της έντασης. Δεν υπήρξε σύγκρουση, υπήρξε όμως μια στιγμή βαθιάς επίγνωσης. Θυμάμαι χαρακτηριστικά τη φράση ενός εκ των δύο: ‘Δεν είχα καταλάβει πόσα πολλά είχαμε αφήσει να τα θεωρούμε δεδομένα’. Αυτή η στιγμή ήταν για μένα εξαιρετικά σημαντική, γιατί ανέδειξε κάτι που συναντάμε συχνά στη θεραπεία με τα ζευγάρια: ότι η σύνδεση δεν ενισχύεται μόνο μέσα από το συναίσθημα, αλλά και μέσα από τη σαφήνεια, τον διάλογο και την πρόθεση να γνωρίσουμε πραγματικά τον άλλον. Ήταν μια υπενθύμιση ότι πολλές φορές μια ουσιαστική συζήτηση την ‘κατάλληλη στιγμή’ μπορεί να προλάβει μελλοντικές αποστάσεις και να θέσει τις βάσεις για έναν πιο συνειδητό και ώριμο γάμο’.
Το άρθρο αυτό γράφτηκε με αφορμή τη σημερινή ημέρα, παγκόσμια ημέρα γάμου. Να θυμάστε πως το πιο σημαντικό σε ένα γάμο είναι να νιώθετε ασφαλείς και να διαπιστώνετε κάθε μέρα πως με τον άνθρωπο, που έχετε δίπλα σας, προχωράτε μπροστά και εξελίσσεστε. Όσο για εμάς θα βρεθούμε ξανά σύντομα μέσα από ένα επόμενο άρθρο!
