Το 2025 αποδεικνύεται μια χρονιά-σταθμός για την παγκόσμια εικαστική κοινότητα, καθώς η τέχνη δεν περιορίστηκε στους τοίχους των γκαλερί, αλλά βγήκε στους δρόμους, εισέβαλε στην ψηφιακή νοημοσύνη και έγινε το απόλυτο εργαλείο ακτιβισμού για την κλιματική κρίση.
Ακολουθεί μια ανασκόπηση των σημαντικότερων γεγονότων και τάσεων που συζητήθηκαν παγκοσμίως τη χρονιά που διανύουμε.
1. Biennale Αρχιτεκτονικής Βενετίας: “Intelligens”
Η 19η Διεθνής Έκθεση Αρχιτεκτονικής (Μάιος – Νοέμβριος 2025), υπό την επιμέλεια του Carlo Ratti, κυριάρχησε στις συζητήσεις. Με τίτλο “Intelligens. Natural. Artificial. Collective.”, η φετινή Μπιενάλε μετατράπηκε σε ένα «ζωντανό εργαστήριο» για την επιβίωση των πόλεων.
-
Το Highlight: Η έμφαση στην προσαρμογή αντί για τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής.
-
Πρώτες Συμμετοχές: Χώρες όπως το Τόγκο και το Κατάρ (με νέο μόνιμο περίπτερο) έκλεψαν τις εντυπώσεις, φέρνοντας φωνές από τον Παγκόσμιο Νότο στο επίκεντρο.
2. Η Μεγάλη Επιστροφή: Τα εγκαίνια του GEM
Μετά από χρόνια καθυστερήσεων, το Μεγάλο Αιγυπτιακό Μουσείο (Grand Egyptian Museum – GEM) στη Γκίζα άνοιξε επίσημα τις πύλες του τον Νοέμβριο του 2025. Πρόκειται για το μεγαλύτερο αρχαιολογικό μουσείο στον κόσμο αφιερωμένο σε έναν πολιτισμό. Η πλήρης έκθεση των θησαυρών του Τουταγχαμών αποτέλεσε το εικαστικό και ιστορικό γεγονός της δεκαετίας.
3. Τεχνητή Νοημοσύνη: Από το Πείραμα στην Αγορά
Αν το 2024 ήταν η χρονιά της απορίας για το AI, το 2025 είναι η χρονιά της ενσωμάτωσης.
-
Market Share: Η AI-Generated Art υπολογίζεται ότι κατέχει πλέον το 5% της συνολικής αγοράς σύγχρονης τέχνης.
-
Authorship: Μεγάλες δημοπρασίες από τους οίκους Sotheby’s και Christie’s με έργα παραγόμενα από αλγορίθμους άνοιξαν ξανά τη συζήτηση για τα πνευματικά δικαιώματα και τον ρόλο του ανθρώπου-δημιουργού.
4. Οι Εκθέσεις που “έσπασαν” τα ταμεία
-
Cimabue στο Λούβρο: Η πρώτη μεγάλη έκθεση για τον “πατέρα” της Αναγέννησης μετά από δεκαετίες, παρουσιάζοντας πρόσφατα συντηρημένα έργα που καθήλωσαν το κοινό.
-
Yayoi Kusama (Μελβούρνη): Η μεγαλύτερη αναδρομική έκθεση της θρυλικής Γιαπωνέζας καλλιτέχνιδας στην Αυστραλία, με τις «αίθουσες των καθρεπτών» να γίνονται το απόλυτο viral φαινόμενο.
-
Anselm Kiefer & Van Gogh: Μια συγκλονιστική καλλιτεχνική συνάντηση που εξερεύνησε τη σχέση του Kiefer με το έργο του Ολλανδού δασκάλου, προσελκύοντας χιλιάδες επισκέπτες.
5. Το Σκάνδαλο της Χρονιάς: Η Ληστεία στο Λούβρο
Τον Οκτώβριο του 2025, η παγκόσμια κοινότητα «πάγωσε» με την είδηση της κινηματογραφικής ληστείας στο Λούβρο, όπου κλάπηκαν κοσμήματα και αντικείμενα αξίας άνω των 100 εκατομμυρίων δολαρίων. Το γεγονός έθεσε υπό αμφισβήτηση τα συστήματα ασφαλείας των μεγαλύτερων ιδρυμάτων του κόσμου.
6. Κοινωνικός Ακτιβισμός και “Restitution”
Το 2025 είδε μια επιτάχυνση στην επιστροφή πολιτιστικών θησαυρών από ευρωπαϊκά μουσεία στις χώρες προέλευσής τους (Αφρική, Λατινική Αμερική). Η πίεση της εικαστικής κοινότητας για αποαποικιοποίηση των μουσείων δεν είναι πια τάση, αλλά κανονικότητα.
Η εικαστική κοινότητα το 2025 είναι πιο πολιτικοποιημένη και τεχνολογικά εξελιγμένη από ποτέ. Η τέχνη δεν είναι πια μόνο «αισθητική», αλλά μια απάντηση στις επείγουσες ανάγκες του πλανήτη — από την κλιματική κρίση μέχρι την ηθική της τεχνολογίας.
Τα σημαντικότερα γεγονότα που σημάδεψαν την Ελλάδα το 2025:
1. Η 9η Μπιενάλε της Αθήνας (AB9)
Η επιστροφή της Μπιενάλε της Αθήνας το 2025 ήταν το κορυφαίο γεγονός. Με τίτλο που διερεύνησε τις έννοιες της «Μετα-αλήθειας» και της «Ψηφιακής Μυθολογίας», η έκθεση αναπτύχθηκε σε τοπόσημα του κέντρου της Αθήνας, χρησιμοποιώντας εγκαταλελειμμένα κτίρια και δημόσιους χώρους.
-
Highlight: Η εκτεταμένη χρήση Augmented Reality (AR), όπου οι θεατές μπορούσαν να δουν ψηφιακά γλυπτά σε αρχαιολογικούς χώρους μέσω των κινητών τους.
2. ΕΜΣΤ: Η «Γυναικεία Επανάσταση» συνεχίζεται
Το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (ΕΜΣΤ) ολοκλήρωσε το 2025 τον κύκλο εκθέσεων «Κι αν οι γυναίκες κυβερνούσαν τον κόσμο;». Η επίδραση ήταν παγκόσμια, με διεθνή μέσα (όπως οι New York Times) να εκθειάζουν την τολμηρή απόφαση του μουσείου να αφιερώσει ολόκληρο τον εκθεσιακό του προγραμματισμό σε γυναίκες δημιουργούς.
-
Το γεγονός: Η μεγάλη αναδρομική έκθεση της Χρύσας (Chryssa & Σικάγο) που ταξίδεψε από την Αμερική στην Αθήνα, επανασυστήνοντας τη σπουδαία γλύπτρια στο ελληνικό κοινό.
3. Η Διεθνής Διάκριση της Ελληνικής Συμμετοχής στη Βενετία
Το περίπτερο της Ελλάδας στην 19η Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής της Βενετίας (2025) συζητήθηκε πολύ για την προσέγγισή του στο θέμα της λειψυδρίας στα νησιά του Αιγαίου. Η πρόταση, που συνδύαζε παραδοσιακές τεχνικές δόμησης με σύγχρονες λύσεις βιωσιμότητας, απέσπασε τιμητική διάκριση, ενισχύοντας το προφίλ της ελληνικής δημιουργίας στο εξωτερικό.
4. MOMus Θεσσαλονίκη: Η Τέχνη ως Κοινωνική Παρέμβαση
Στη Θεσσαλονίκη, το MOMus πρωταγωνίστησε με την έκθεση για την Τέχνη και τη Δημοκρατία, γιορτάζοντας τα 51 χρόνια από την αποκατάσταση της Δημοκρατίας με σπάνια έργα από τη Συλλογή Κωστάκη και σύγχρονες αναγνώσεις. Παράλληλα, το Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης άνοιξε τον διάλογο για την Τεχνητή Νοημοσύνη στη Φωτογραφία, προκαλώντας έντονες συζητήσεις στην πόλη.
5. Το «Νέο» Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο
Το 2025 οι εργασίες για την επέκταση και αναβάθμιση του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου από το αρχιτεκτονικό γραφείο του David Chipperfield βρέθηκαν στο επίκεντρο. Οι πρώτες αποκαλύψεις του σχεδιασμού και η ενσωμάτωση του μουσείου στον αστικό ιστό της Πατησίων αποτέλεσαν θέμα συζήτησης για την αρχιτεκτονική και την πολιτιστική αναζωογόνηση της Αθήνας.
6. Η Άνοδος των Ανεξάρτητων Project Spaces
Το 2025 είδαμε μια έκρηξη μικρών, ανεξάρτητων χώρων τέχνης (project spaces) σε γειτονιές όπως η Κυψέλη, ο Νέος Κόσμος και ο Πειραιάς. Καλλιτέχνες από το εξωτερικό επέλεξαν την Ελλάδα ως μόνιμη βάση τους, δημιουργώντας μια νέα «καλλιτεχνική γειτονιά» που θυμίζει το Βερολίνο της προηγούμενης δεκαετίας.
Η ελληνική εικαστική κοινότητα το 2025 δεν είναι πια «εσωστρεφής». Με όπλο την ιστορία της αλλά και μια νέα γενιά καλλιτεχνών που πειραματίζεται με την τεχνολογία και την οικολογία, η Ελλάδα αποτελεί έναν από τους πιο ζωντανούς προορισμούς για τη σύγχρονη τέχνη στην Ευρώπη.
