Από τη στήλη «Στον παλμό των φουαγιέ» της Πίτσας Στασινοπούλου.
Ίσως κάποιοι μπερδευτούν με τον τίτλο, αναρωτώμενοι καταρχάς γιατί έβαλα εισαγωγικά στη λέξη «άνθηση», σαν να υπονομεύω την έννοια, λες και δεν βλέπω παντού τις θεατρικές δόξες με την αθρόα προσέλευση θεατών και τις κατάμεστες αίθουσες… Αν δεν είναι αυτό άνθηση τί είναι;; Κι έπειτα, τί σημαίνει το διφορούμενο «νόμισμα διπλής όψης»;;Δηλαδή εκτός από την προφανή, φωτεινή όψη με την μεγάλη επιτυχία που φέρνει καινούργιο κόσμο στο θέατρο, υπάρχει και άλλη λιγότερο φωτεινή;; Ποια είναι αυτή και πώς προκύπτει;; Εύλογα ερωτήματα που φυσικά θα απαντηθούν… Αρχικά, όταν προσάπτουμε μεταφορικά τη λέξη άνθηση σε κάποιον τομέα εννοούμε γενικότερη αναβάθμισή του με θεαματικές επιδόσεις και βελτιωμένους δείκτες σε όλα τα επίπεδα… Ας πούμε όταν μιλούμε για άνθηση των τεχνών, εννοούμε αυξημένη παραγωγή προϊόντων τέχνης υψηλού επιπέδου που γνωρίζουν ευρεία αποδοχή, παράμετροι που φυσικάα φορούν και στην θεατρική τέχνη… Ας δούμε όμως κατά πόσο ισχύουν γι αυτήν ώστε να αιτιολογούν εν γένει τον όρο «άνθηση» ή μόνο εν μέρει οπότε τα εισαγωγικά δικαιολογούνται…
Πρωτίστως είναι δεδομένη τα τελευταία χρόνια… μ.Κ. (μετά Κορωνοϊό) η οικονομική άνθηση του θεάτρου λόγω αυξημένης έως θεαματικής προσέλευσης θεατών… Οι οποίοι μετά τον εγκλεισμό της καραντίνας και τη μοιραία στέρηση, θαρρείς «έπεσαν με τα μούτρα» στο θέατρο, γεμίζοντας ασφυκτικά αίθουσες και χαρίζοντας γενναιόδωρα soldout σε παραστάσεις αδιακρίτως, με τον πιασάρικο «κράχτη» να φιγουράρει στις 9 από τις 10, ανεξαρτήτως περιεχομένου! Γεγονός που βεβαίως συνέβαλε καθοριστικά στην άνθηση των ταμείων- ακόμα και εκείνων που παλιότερα φυτοζωούσαν- ωθώντας όλο και περισσότερους επιχειρηματίες να επενδύουν στο θέατρο, ως επικερδής πλέον εμπορική δραστηριότητα… Αυτή που στο παρελθόν αφορούσε λίγους με καλλιτεχνική «τρέλα» καθότι ρίσκαραν τα λεφτά τους με μεγαλύτερη πιθανότητα να τα χάσουν κι ένιωθαν ευτυχείς αν κατάφερναν τουλάχιστον να αποσβέσουν τα έξοδα, σήμερα φαντάζει ελκυστική για πολλούς, ακόμα και άσχετους με τον χώρο, λόγω εγγυημένης κερδοφορίας… Επομένως, όσον αφορά στη μία όψη του νομίσματος, δηλαδή το οικονομικό κομμάτι, η άνθηση είναι αυταπόδεικτη…
Επίσης το γεγονός ότι πολύ περισσότερος κόσμος πλέον, ακόμα και αυτοί που παλιότερα γνώριζαν το θέατρο μόνο από την… εξώπορτα μη τολμώντας να τη διαβούν, τώρα όχι μόνο τη διαβαίνουν αλλά πληρούν την αίθουσα με ξεπουλημένα εισιτήρια, δεν μπορεί παρά να φαντάζει αισιόδοξο ενισχύοντας τη θετική όψη του νομίσματος… Μπορεί βέβαια να συρρέουν κατά βάση σε φίρμες ή τηλεοπτικούς κράχτες ή εύπεπτα θεάματα (όπως συνέβαινε ανέκαθεν), ωστόσο εδώ λειτουργεί το σοφό «κοντά στον βασιλικό ποτίζεται κι η γλάστρα».. που σημαίνει ότι έστω κι έτσι ανακαλύπτουν τον μαγικό θεατρικό κόσμο που ίσως μέσω ενός «κράχτη» ως όχημα θα τους προσφέρει καλλιτεχνικά ερεθίσματα και άλλου είδους πνευματική- αισθητική τροφή, ενώ σταδιακά αναπτύσσουν μια στενότερη σχέση με το θέατρο, επιχειρώντας πιθανόν πιο «τολμηρά» βήματα, να επισκεφθούν πχ. και παραστάσεις που ουδέποτε θα επέλεγαν στον παρελθόν, ως διαπιστώσεις ευοίωνες και σαφώς ελπιδοφόρες σε γενικά πλαίσια..
Τί γίνεται όμως με την άλλη όψη του νομίσματος που αφορά στο ποιοτικό επίπεδο των παραστάσεων από πλευράς συντελεστών και δικαιώνει ουσιαστικά τον όρο «άνθηση»;; Διότι δεν νοείται να «ανθίζει» κάτι αν δεν συνοδεύεται από αναβαθμισμένη ποιότητα, μόνο και μόνο επειδή καταναλώνεται μαζικά, έτσι δεν είναι;; Θα μου πεις «είναι δυνατόν κάτι που αγοράζεται από πολλούς να ΜΗΝ αξίζει;;»Σαφώς «ναι» απαντώ, δεδομένου ότι η επιθυμία κατανάλωσης μπορεί να επηρεαστεί από χίλιους δυο παράγοντες, άσχετους με την αξία αυτού που καταναλώνεις, όπως περίτρανα αποδεικνύουν η δύναμη της διαφήμισης, της συνήθειας, των στερεότυπων, του μιμητισμού κλπ. Όταν δέχεσαι μεθοδική πλύση εγκεφάλου για κάτι ή καθίστασαι χειραγωγούμενη μάζα που ακολουθεί άβουλα και άκριτα ένα επιβεβλημένο ρεύμα, το τελευταίο που απασχολεί τις κατευθυνόμενες επιλογές σου είναι η «αξία» τους… απλά τις υιοθετείς από συνήθεια ήγιατί «έτσι κάνουν οι πολλοί», αδυνατώντας άλλωστε να τις αξιολογήσεις με την ευνουχισμένη κρίση σου… Άρα το γεγονός ότι κάτι καταναλώνεται μαζικά, καθόλου ΔΕΝ συνεπάγεται ότι αξίζει, μάλλον το αντίθετο, καλυμμένο από επίφαση δήθεν «λαϊκής αποδοχής»…
Κι ερχόμαστε εν προκειμένω στην καίρια διαπίστωση, ότι ναι μεν τελευταία το θέατρο «καταναλώνεται μαζικά» γνωρίζοντας οικονομική άνθηση, χωρίς όμως αυτή να συνοδεύεται από ανάλογη ποιοτική εξέλιξη , καθιστώντας την «άνθηση» λειψή με εισαγωγικά, ως η άλλη, λιγότερο φωτεινή όψη του νομίσματος… Διότι αρχικά το πρώτο που θα περίμενε κανείς με την αύξηση των κερδών θα ήταν η έστω μερική επένδυσή τους σε αναβαθμισμένες παραγωγές, ώστε να πάψουμε επιτέλους να συναντούμε κατά κόρον μονολόγους σε ολόγυμνες σκηνές ή με μοναδικά σκηνικά ένα τραπέζι- μια καρέκλα από την αποθήκη, με υποτυπώδη τεχνικά μέσα, ανύπαρκτα κοστούμια, αδούλευτους φωτισμούς, μουσικές «κονσέρβες» κλπ. Παρότι λοιπόν το χρήμα πλέον (και ευτυχώς) ρέει άφθονο, προφανώς καταλήγει αυτούσιο σε άπληστες τσέπες με μηδέν επενδύσεις, καθώς η προηγούμενη αποκαρδιωτική εικόνα της κρίσης συνεχίζεται ακάθεκτη με την ίδια κι απαράλλακτη μιζέρια, κατά προτίμηση των πενιχρών μονολόγων που και τώρα πλειοψηφούν ως βολικότατη οικονομική λύση… Διότι το να εισπράττεις αβέρτα 20ευρα για παράσταση ενός ηθοποιού σε άδεια σκηνή με τα ρούχα της ντουλάπας του, είναι ευκαιρία αρπαχτής που δεν λαχαίνει κάθε μέρα κι ο πειρασμός να τσεπώσεις ζεστό παρά με μηδέν έξοδα, πολύ μεγάλος! Άλλωστε γιατί να ξοδευτείς αφού το κοινό τσιμπάει και τα κονομάς πλουσιοπάροχα και έτσι;; Εμπόριο κάνεις, η τέχνη αφορά τους φευγάτους άλλων εποχών και το μεράκι δεν ήταν ποτέ το δυνατό χαρτί ενός ορθολογιστή- ψυχρού εκτελεστή…
Δεν είναι όμως μόνο το κομμάτι της παραγωγής που παρά τα κέρδη παραμένει υποβαθμισμένο, είναι και το ποιοτικό περιεχόμενο των παραστάσεων ή οι επιλογές έργων… όπου βλέποντας οι θεατρώνες τη μαζική προσέλευση κοινού το οποίο μοιραία δεν απαρτίζεται μόνο από θεατρόφιλους αλλά σε μεγάλο μέρος από αμύητους, προκειμένου να μη το χάσουν ή ιδανικά να το αυξήσουν, προσαρμόζουν κατά βάση τις επιλογές τους στα «γούστα» της μεγάλης μάζας… Που μεταφράζεται γενικά σε πιο πιασάρικες, πιο εύπεπτες, πιο συμβατικές, πιο εμπορικές παραστάσεις ώστε να κερδίσουν την αποδοχή (και κυρίως το χρήμα) των πολλών μη θεατρόφιλων, με συνέπεια αντί η θεατρική τέχνη να τους εκπαιδεύει σε θεατρόφιλους με πιο ανεβασμένο ποιοτικό επίπεδο, να… κατεβαίνει η ίδια στο ακατέργαστο δικό τους για να μη χάσει έσοδα, ευτελίζοντας βεβαίως την υψηλή πνευματική αποστολή της σε αγοραία εμπορική… Σαφώς υπάρχουν οι λίγες σπουδαίες εξαιρέσεις των «ταγμένων» στην τέχνη», αλίμονο, ωστόσο ο γενικός κανόνας ΔΕΝ πιστοποιεί ουσιαστική θεατρική «άνθηση» παρά μόνο οικονομική, καθιστώντας την άλλη όψη του νομίσματος υπαρκτή και κυρίως άξια σοβαρού προβληματισμού…Σε παράφραση είναι αυτό που λέμε «οι αριθμοί ευημερούν αλλά η… τέχνη δυστυχεί»!
